Dergiler / Kadim / 2026 / Sayı 11

Osmanlı Kuzeybatı Sınırlarının Belirlenmesi: 1830 Osmanlı-Rus Sınır Protokolü Üzerine Bir Analiz

Delimitating Northwestern Ottoman Borders: An Analysis of 1830 Ottoman-Russian Border Protocol

Dergi
Kadim
Sayfa
1–40
Yayın Tarihi
2026-04-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu nedenle, belirlenen sınırlar resmi kayıtlar, sınır haritaları ve akademik kaynaklar temelinde değerlendirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:18. yüzyıldan 1829 yılına kadar Rusya, Osmanlı İmparatorluğu ile yaptığı savaşlarda Tuna sınırı üzerinde sürekli baskı uyguladı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yüzyılın sonlarına doğru Özi ve Bucak kalelerinin işgaliyle birlikte Rusya, kuzeyden Tuna’ya daha da yaklaşmış oldu. 1812 tarihli Bükreş Antlaşması, Rusya’ya nehir üzerinde kısmî haklar tanıyarak Osmanlıların nehir üzerindeki tam hâkimiyetini kaybetmeye başlamasına zemin hazırladı. 1828-1829 savaşındaki Osmanlı yenilgisi ise Tuna’daki adaların tahsisine ve nehrin bir sınır hattı olarak kabul edilmesine yol açtı. 1829 tarihli Edirne Antlaşması uyarınca, 1830 yılında Tuna boyunca Osmanlı, Rusya, Eflak ve Boğdan toprakları arasındaki yeni sınırları tanımlayan bir sınır protokolü (hududnâme) ortak olarak hazırlandı.
💡
Sonuç & Katkı:Bu nedenle, belirlenen sınırlar resmi kayıtlar, sınır haritaları ve akademik kaynaklar temelinde değerlendirilmiştir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Devleti · Edirne Antlaşması · Tuna Nehri

Özet

18. yüzyıldan 1829 yılına kadar Rusya, Osmanlı İmparatorluğu ile yaptığı savaşlarda Tuna sınırı üzerinde sürekli baskı uyguladı. Yüzyılın sonlarına doğru Özi ve Bucak kalelerinin işgaliyle birlikte Rusya, kuzeyden Tuna’ya daha da yaklaşmış oldu. 1812 tarihli Bükreş Antlaşması, Rusya’ya nehir üzerinde kısmî haklar tanıyarak Osmanlıların nehir üzerindeki tam hâkimiyetini kaybetmeye başlamasına zemin hazırladı. 1828-1829 savaşındaki Osmanlı yenilgisi ise Tuna’daki adaların tahsisine ve nehrin bir sınır hattı olarak kabul edilmesine yol açtı. 1829 tarihli Edirne Antlaşması uyarınca, 1830 yılında Tuna boyunca Osmanlı, Rusya, Eflak ve Boğdan toprakları arasındaki yeni sınırları tanımlayan bir sınır protokolü (hududnâme) ortak olarak hazırlandı. Bu çalışma, 1830’da belirlenen sınırları ve kabul edilen protokol metnini analiz etmeyi ve eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutmayı amaçlamaktadır. Önemine rağmen, bu protokol literatürde ayrıntılı biçimde incelenmemiştir. Bu nedenle, belirlenen sınırlar resmi kayıtlar, sınır haritaları ve akademik kaynaklar temelinde değerlendirilmiştir.

Abstract

From the 18th century until 1829, Russia persistently exerted pressure on the Danube frontier through successive wars with the Ottoman Empire. By the end of the century, the occupation of the fortresses of Ochakiv and Budjak enabled Russia to advance closer to the Danube from the north. The Treaty of Bucharest in 1812 granted Russia limited rights over the river, marking the beginning of the Ottomans’ erosion of full control over the Danube. The Ottoman defeat in the war of 1828-1829 resulted in the transfer of the Danube islands and the formal recognition of the river as a boundary. Under the Treaty of Adrianople, a boundary protocol (hududnâme) was jointly prepared in 1830 to define the new borders between Ottoman, Russian, Wallachian, and Moldavian territories along the Danube. This study aims to analyse and critically assess the boundary arrangements in 1830 and the protocol text itself. Despite its significance, this document has not been examined in detail in the existing literature. Accordingly, the defined borders are evaluated through official records, boundary maps, and relevant scholarly studies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Engin, H., Keçeci, S. (2026). Osmanlı Kuzeybatı Sınırlarının Belirlenmesi: 1830 Osmanlı-Rus Sınır Protokolü Üzerine Bir Analiz. Kadim, Sayı 11, 1–40. https://ajindex.com/articles/1023285

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Directorate of State Archives of the Presidency of the Republic of Türkiye (BOA.) Bâb-ı Defteri Cizye Muhasebesi Defterleri (D.CMH.d), nr. 26894. Hariciye Mektûbi (HR. MKT). Hariciye Nezareti Siyasi (HR. SYS). Haritalar (HRT). Hatt-ı Humayun (HAT). İrâde Dâhiliyye (İ. DH). İrâde Meclis-i Vâlâ (İ.MVL). Maliye Vâridat Cizye Muhasebesi Defterleri (ML. VRD. CMH. d), nr. 395. Maliye Vâridat Defterleri (ML.VRD. d), nr. 403. Maliye Vâridat Temettuat Defterleri (ML. VRD. TMT. d), nr. 12755. Meclis-i Vâlâ (MVL) Muâhedeler (MHD) Nüfus Defterleri (NFS. d), nr. 6579. Plan Proje Kroki (PLK. p). Sadâret Mektûbî Kalemi Mühimme (A. MKT. MHM). Sadâret Mektûbî Kalemi Umum Vilâyat (A. MKT. UM). Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TSMA. e). Alkan, Mustafa. “Osmanlı Devleti’nde Hudûdnâmelerin Kaynak Değeri Üzerine Bir Araştırma”. Akademik Bakış 11/23 (2018), 99-109.
  2. Atmaca, Emine. “Kazak Türkçesinde Ölçü ve Ölçü Adları”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 27 (2009), 21-48.
  3. Cezar, Mustafa. Mufassal Osmanlı Tarihi. 6 Volumes. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2011.
  4. Çetin, Cemal. “Osmanlılarda Mesafe Ölçümü ve Tarihî Süreci”. Prof. Dr. Nejat Göyünç Armağanı. ed. Hasan Bahar et al. 443-466. Konya: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2013.
  5. Doğan, Güner. “İstanbul Antlaşmasından Berlin Antlaşmasına: Osmanlı-Rus Sınırı ve Tartışmalı Alanlar (1724-1878)”. XIX. Türk Tarih Kongresi Bildirileri. ed. Abdullah Kaymak et al. 3-1/597-624. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
  6. Doğan, Güner. “Osmanlı Devleti’nin Sınırlarının Tespiti ve Tespit Edenler (Muhaddidler / Hudûdcûlar) Üzerine Düşünceler”. History Studies 16/4 (2024), 435-457.
  7. Düzcü, Levent. “Tuna Sınırını Yeni Baştan Düzenlemek/Tahdîd-İ Hudûd: Osmanlı’nın Rusya ile İmtihanı (1812-1818)”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16/3 (2016), 181-210. Ebu Sehl Nûmân Efendi. Tedbirât-ı Pesendide. ed. Ali İbrahim Savaş. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1999.
  8. Ekinci, İlhan. Tuna Nehri’nde Diplomasi Oyunları. İstanbul: Altınpost, 2014.
  9. Emecen, Feridun M. Osmanlı Klasik Çağında Siyaset. İstanbul: Timaş Yayınları, 2009.
  10. Engin, Hakan. “Osmanlı İdaresinde Tulça (Tulcea) Kazası: Resmi Kaynaklara Göre Demografik ve Sosyo-Ekonomik Yapısına Dair Bazı Tespit ve Değerlendirmeler”. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 12/2 (2023), 383-430.
  11. Engin, Hakan. Tuna Savunma Hattında Bir Osmanlı İstihkâmı: Askeri ve Mâli Yönleriyle İbrail Kalesi’nin Organizasyonu (1711-1829). Edirne: Trakya University, Institute of Social Sciences, Ph.D. Dissertation, 2