Dergiler / Kadim / 2025 / Sayı 9

16. Yüzyıl Seyahat Yazınında Osmanlı’yı Görmek: Dernschwam ve Busbecq’in Karşılaştırmalı Etnografisi

Seeing the Ottomans in Sixteenth Century Travel Writing: A Comparative Ethnography of Dernschwam and Busbecq

Dergi
Kadim
Sayfa
71–96
Yayın Tarihi
2025-04-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale, Dernschwam ve Busbecq karşılaştırması üzerinden, erken modern seyahat anlatılarının modern etnografi için bir “saha” oluşturduğunu savunarak, örnek metinlerin tarihsel-etnografik yöntemle okunmasının, günümüz Osmanlı araştırmaları ve kültürel çalışmalar alanı için sunduğu özgün metodolojik ve teorik katkılara dikkat çekmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:16. yüzyıl Avrupa’sında skolastik bilginin sarsıldığı, deneyimin otorite kazandığı Rönesans hümanizmi ve Reform atmosferinde seyahat yazını, yeni bilgi biçimlerinin üretildiği önemli bir alana dönüşmüştür.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu makale, 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nu ziyaret eden iki Avrupalı seyyahı, Hans Dernschwam’ın Tagebuch’u (Seyahat Günlüğü) ile Ogier Ghiselin de Busbecq’in Turcicae Epistolae’sini (Türk Mektupları) karşılaştırmalı olarak inceleyerek, erken modern seyahat yazınının tarihi belge niteliğinin yanı sıra etnografik-anlatısal bilgi üretim pratikleri içerdiğini de ileri sürmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Makale, Dernschwam ve Busbecq karşılaştırması üzerinden, erken modern seyahat anlatılarının modern etnografi için bir “saha” oluşturduğunu savunarak, örnek metinlerin tarihsel-etnografik yöntemle okunmasının, günümüz Osmanlı araştırmaları ve kültürel çalışmalar alanı için sunduğu özgün metodolojik ve teorik katkılara dikkat çekmektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Erken Modern Seyahat Yazını · Busbecq · Dernschwam

Özet

16. yüzyıl Avrupa’sında skolastik bilginin sarsıldığı, deneyimin otorite kazandığı Rönesans hümanizmi ve Reform atmosferinde seyahat yazını, yeni bilgi biçimlerinin üretildiği önemli bir alana dönüşmüştür. Bu makale, 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nu ziyaret eden iki Avrupalı seyyahı, Hans Dernschwam’ın Tagebuch’u (Seyahat Günlüğü) ile Ogier Ghiselin de Busbecq’in Turcicae Epistolae’sini (Türk Mektupları) karşılaştırmalı olarak inceleyerek, erken modern seyahat yazınının tarihi belge niteliğinin yanı sıra etnografik-anlatısal bilgi üretim pratikleri içerdiğini de ileri sürmektedir. Çalışmanın amacı, bu seyahatnameleri tarihsel-etnografik malzemeler olarak konumlandırmak ve seyahat anlatılarının kültürel temsil biçimleri ile söylemsel stratejilerini analiz etmektir. Karşılaştırmalı metin analizi yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, Busbecq’in Osmanlı’yı reformcu bir model olarak sunan pragmatik anlatısıyla, Dernschwam’ın Protestan ahlâkının perspektifinden Osmanlı’yı dini ve kültürel yozlaşmanın simgesi olarak dışlayan yaklaşımı arasındaki söylemsel gerilim ortaya konmaktadır. Bu metinlerin, yalnızca bireysel izlenimlerden ibaret olmayan; ideolojik, kültürel ve epistemolojik kodlarla örülü metinler olduğu savunulmaktadır. Makale, Dernschwam ve Busbecq karşılaştırması üzerinden, erken modern seyahat anlatılarının modern etnografi için bir “saha” oluşturduğunu savunarak, örnek metinlerin tarihsel-etnografik yöntemle okunmasının, günümüz Osmanlı araştırmaları ve kültürel çalışmalar alanı için sunduğu özgün metodolojik ve teorik katkılara dikkat çekmektedir.

Abstract

In sixteenth-century Europe, Renaissance Humanism and the Reformation challenged scholastic knowledge and emphasized experiential authority, turning travel writing into a key site of knowledge production. This article compares Hans Dernschwam’s Tagebuch and Ogier Ghiselin de Busbecq’s Turcicae Epistolae, arguing that early modern travelogues functioned not only as historical documents but also as ethnographic narratives. It positions these texts as historical-ethnographic sources and analyzes their discursive strategies and modes of cultural representation. Using comparative textual analysis, the study reveals a tension between Busbecq’s pragmatic narrative that frames the Ottoman Empire as a reformist model, and Dernschwam’s exclusionary discourse shaped by Protestant moral codes. These accounts are read as ideologically and epistemologically embedded texts rather than mere personal impressions. The article concludes that early modern travel writing provided a field for ethnographic reflection and that a historical-ethnographic reading of such sources offers significant methodological and theoretical insights for both contemporary Ottoman studies and the broader field of cultural studies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uybadın, A. (2025). 16. Yüzyıl Seyahat Yazınında Osmanlı’yı Görmek: Dernschwam ve Busbecq’in Karşılaştırmalı Etnografisi. Kadim, Sayı 9, 71–96. https://ajindex.com/articles/1023247

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (16)

  1. Arrighi, Dominique. Écritures de l’Ambassade: Les Lettres Turques d’Ogier Ghiselin de Busbecq. Paris: Honoré Champion, 2011.
  2. Arrighi, Dominique. “Les Récits de Voyages dans l’Empire Ottoman: Traditions et Variations dans les Lettres Turques de Busbecq”. Camenae 1 (Ocak 2007), 1-11.
  3. Atçıl, Muhammet Zahit. State and Government in the Mid-Sixteenth Century Ottoman Empire: The Grand Vizierates of Rüstem Pasha (1544-1561). Chicago: The University of Chicago, Department of Near Eastern Languages and Civilizations, Doktora Tezi, 2015.
  4. Babinger, Franz. “Vorwort [Önsöz]”. Tagebuch einer Reise nach Konstantinopel und Kleinasien (1553/55). mlf. Hans Dernschwam. ins Neuhochdeutsche übers. Jörg Riecke. Berlin: Duncker & Humblot, 2014. Behind the Name. Erişim 1 Mart 2025. https://w w w.behindthename.com/name/apodemios/ Bilgin, Arif. “‘Amasya’da Elçi Ziyafetleri’ [Banquets to Delegates in Amasya]”. Metro-Gastro Dergisi 59 (Kasım-Aralık 2010), 36-41.
  5. Aydın, Bilgin. “XVI. Yüzyıl Osmanlı Seyahatnameleri Hakkında Bir Değerlendirme”. Osmanlı Araştırmaları 40/40 (Aralık 2012), 435-451.
  6. Blattell, Caroline B. “Introduction: Travel Literature, Ethnography and Ethnohistory”. Ethnohistory 33/2 (1986), 127-138.
  7. Bridges, Roy. “Exploration and Travel Outside Europe”. The Cambridge Companion to Travel Writing. ed. Peter Hulme - Tim Youngs. 90-108. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
  8. Burke, Peter. Gutenberg’ den Diderot’ya Bilginin Toplumsal Tarihi. çev. Mete Tunçay. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2001.
  9. Burton, Jonathan. “Review of the book Travels and Translations in the Sixteenth Century: Selected Papers from the Second International Conference of the Tudor Symposium (2000)”. Renaissance Quarterly 58/1 (2005), 322-324.
  10. Busbecq, Ogier Ghislain de. Les Lettres Turques. çev. Dominique Arrighi. Paris: Honoré Champion, 2010.
  11. Busbecq, Ogier Ghislain de. Türk Mektupları: Kanuni Döneminde Avrupalı Bir Elçinin Gözlemleri (1555-1560). çev. Derin Türkömer. ed. Emre Yalçın. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005.
  12. Buzard, James. “The Grand Tour and After (1660-1840)”. The Cambridge Companion to Travel Writing. ed. Peter Hulme - Tim Youngs. 37-52. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
  13. Calvino, Italo. Görünmez Kentler. çev. Işıl Saatçioğlu. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
  14. Campbell, Mary B. The Witness and the Other World: Exotic European Travel Writing 400-1600.
  15. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1988.
  16. Campbell, Mary B. “Travel Writing and its Theory”. Th