Dergiler / Kadim / 2025 / Sayı 9

Seyahat Esasları: Osmanlı Menzil Kitaplarındaki Tabiat Temsilleri

Travel Essentials: Nature as Represented in Ottoman Route Manuals (Menzilnames)

Dergi
Kadim
Sayfa
45–70
Yayın Tarihi
2025-04-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Söz konusu menzil kitaplarındaki metinsel ve görsel tabiat tasvirlerinin, estetik bir duyum uyandırmak veya bilimsel bir açıklama kaydetmekten ziyade okuyuculara ve muhtemel yolculara pratik bilgiler sunmayı amaçladığı iddia edilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Osmanlı menzilnamelerine odaklanarak tabiata dair metinsel ve görsel temsilleri ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Seyahatname yazını içerisinde değerlendirilen menzil kitapları, yiyecek ve su kaynaklarının yanı sıra güzergah ve menzillerin durumu, tabiat görünümleri, bitki örtüsü ve hayvanlar hakkında çeşitli bilgileri sistematik olarak kaydeden bir türdür.
💡
Sonuç & Katkı:Söz konusu menzil kitaplarındaki metinsel ve görsel tabiat tasvirlerinin, estetik bir duyum uyandırmak veya bilimsel bir açıklama kaydetmekten ziyade okuyuculara ve muhtemel yolculara pratik bilgiler sunmayı amaçladığı iddia edilmektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı İmparatorluğu · Seyahatname · Menzilname

Özet

Bu çalışma, Osmanlı menzilnamelerine odaklanarak tabiata dair metinsel ve görsel temsilleri ele almaktadır. Seyahatname yazını içerisinde değerlendirilen menzil kitapları, yiyecek ve su kaynaklarının yanı sıra güzergah ve menzillerin durumu, tabiat görünümleri, bitki örtüsü ve hayvanlar hakkında çeşitli bilgileri sistematik olarak kaydeden bir türdür. Dolayısıyla bu çalışma, 16. ve 19. yüzyıllar arasında Osmanlı tebaası tarafından hac yolculukları, askeri seferler ve çeşitli amaçlarla yapılan resmi yolculuklar hakkında Türkçe yazılmış on menzil kitabını, dönem ve muhatap açısından geniş içerik çeşitliliğini yansıtacak şekilde incelemektedir. “Menzil” terimini tanımlayarak başlayan bu çalışma, seçilen metinler örnekleminde tabiat görünümü, flora ve fauna açısından “tabiat”ın metinsel ve görsel yansımalarını irdeleyerek devam etmektedir. Söz konusu menzil kitaplarındaki metinsel ve görsel tabiat tasvirlerinin, estetik bir duyum uyandırmak veya bilimsel bir açıklama kaydetmekten ziyade okuyuculara ve muhtemel yolculara pratik bilgiler sunmayı amaçladığı iddia edilmektedir.

Abstract

This study explores textual and visual representations of nature in the Ottoman Empire by focusing on Ottoman route manuals (menzilname or menzil books). Menzil books are a subgenre within the travel literature that systematically records various information about the condition of the route and way stations, landscape, plants, vegetation, animals, food and water supplies. Hence, this study examines ten exemplary route manuals written in Turkish by Ottoman subjects between the 16th and 19th centuries covering pilgrimage journeys, military expeditions, and official journeys for various purposes to reflect the wide variety of their content in terms of period and imagined interlocutor. It starts by defining the term “menzil” and continues by scrutinizing the textual and visual reflections of “nature” in aspects of landscape, flora, and fauna of the selected corpus. It argues that these route manuals’ textual and visual depictions of nature aim to provide the reader and future traveler with practical information rather than to provoke an aesthetic sensation or record a scientific description.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldız, G. (2025). Seyahat Esasları: Osmanlı Menzil Kitaplarındaki Tabiat Temsilleri. Kadim, Sayı 9, 45–70. https://ajindex.com/articles/1023246

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (20)

  1. Manuscripts Abdurrahman Hibri. Menasik-i Mesalik. İstanbul:
  2. Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail, 104, ff. 87b-149a. Kadri. Menazilü’t-Tarik ila Beytillahi’ l-Atik. İstanbul:
  3. Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Tarih, 892. Kayt el-Davudi. [Menazilü‘ l-Hacc]. İstanbul:
  4. Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 1827, ff. 41-59. Matrakçı Nasuh. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han. İstanbul:
  5. İstanbul University, Nadir Eserler Kütüphanesi, 05964. Mehmed Edib Efendi. Nehcetü’ l-Menazil. İstanbul:
  6. İstanbul University, Nadir Eserler Kütüphanesi, 00055; 01277; Ankara:
  7. Milli Kütüphane, Yazmalar, MS 06 Mil Yz A 2033/1, ff. 1-148;
  8. Manisa, Manisa İl Halk Kütüphanesi, 4654; İstanbul:
  9. Sadberk Hanım Museum, Hüseyin Kocabaş, S.H.M.H.K.Yaz.208. Muhlisi. Untitled [Sefername]. Paris: Bibliothèque Nationale de France, Turc 127. Osman Şakir Efendi. Musavver Sefaretname-i İran. İstanbul:
  10. Fatih Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Tarih, 822. Seyyid Mehmed Tennuri. Enisü’ l-Huccac. Ankara:
  11. Ankara University, İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi, 36200. Antrop, Marc – Van Eetvelde, Veerle. Landscape Perspectives: The Holistic Nature of Landscape. Dordrecht: Springer, 2017.
  12. Armağan, A. Latif. “XVIII. Yüzyılda Hac Yolu Güzergâhı ve Menziller (Menâzilü’l-Hacc)”. Osmanlı Araştırmaları 20 (2000), 73-118.
  13. Atasoy, Nurhan. Matrakçı Nasuh ve Menzilname’si. İstanbul: Masa Yayınları, 2015.
  14. Coşkun, Menderes. “Stations of the Pilgrimage Route from İstanbul to Mecca via Damascus on the Basis of the Menâzilü’t-Tarîk İlâ Beyti’llâhi’l-‘Atîk By Kadri (17th Century)”. Osmanlı Araştırmaları 21 (2001), 307-322.
  15. Coşkun, Menderes. Ottoman Pilgrimage Narratives and Nabi’s Tuhfetü’ l-Haremeyn. Durham: University of Durham, PhD dissertation, 1999.
  16. Danış, İlhami. “Fezâil-i Cihâd Mecmuası’ndan II. Viyana Seferine Bakmak: Dördüncü Mehmed’in Nemçe Seferi Menzilnâmesi ve Osmanlı Ordusu”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 18 (2021), 33-90. https://doi.org/10.16947/fsmia.1050264 Elisséeff, N. – Andrews, P. A. “Manzil”. Encyclopedia of Islam (New Edition). ed. C. E. Bosworth vd. 6/454-457. Leiden: Brill, 1997.
  17. Faroqhi, Suraiya. Pilgrims and Sultans: The Hajj Under The Ottomans 1517-1683. London: I. B. Tauris, 1994.
  18. Halaçoğlu, Yusuf. “Menzil”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/159-161. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
  19. İlal, Sühendan Kumcu. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han Minyatürlerinin Doğa ve Bitki Örtüsünün İncelenmesi, İstanbul:
  20. İstanbul University, PhD diss