Dergiler / Kadim / 2024 / Sayı 7

Bektaşi Tekkelerinin Kapatılmasını Yeniden Düşünmek: Vakıf Mülklerinin Kamulaştırılmasının Politik-Ekonomisi

Revisiting the 1826 Bektaşi Purge: Political-Economy of Confiscating Endowment Lands

Dergi
Kadim
Sayfa
71–91
Yayın Tarihi
2024-04-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ancak bu olay, merkezi hükümetin dini alandaki sınırlarını yeniden tanımlayarak, vakıflara ilişkin yeni bir hükümet politikasının başlangıç noktası olmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Mahmud döneminin önemli olaylarından Vâkâ-yı Hayriyye’nin ardından Bektaşi tekkelerinin kapatılmasını yeni bir bakış açısıyla inceleyecektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mevcut çalışmalar, Bektaşi tekkelerinin kapatılması ve mülklerine el konulmasını genel olarak ekonomik sebeplerle ilişkilendirmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Ancak bu olay, merkezi hükümetin dini alandaki sınırlarını yeniden tanımlayarak, vakıflara ilişkin yeni bir hükümet politikasının başlangıç noktası olmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Bektaşi Tekkeleri · Vâkâ-yı Hayriyye · Vakıflar

Özet

Bu makale, II. Mahmud döneminin önemli olaylarından Vâkâ-yı Hayriyye’nin ardından Bektaşi tekkelerinin kapatılmasını yeni bir bakış açısıyla inceleyecektir. Mevcut çalışmalar, Bektaşi tekkelerinin kapatılması ve mülklerine el konulmasını genel olarak ekonomik sebeplerle ilişkilendirmektedir. Yine bu tarihyazımında, merkezi ulemanın Bektaşi tekkelerinin kapatılmasına karşı kayıtsız kaldığı düşüncesi hakimdir. Bu bakış açısına nazaran, bu çalışma müsadere sürecinin üç temel yönüne ışık tutuyor. Öncelikle, ulemadan pek çok ismin hükümetin Bektaşi tekkelerine yönelik müdahalelerine aktif ve pasif olarak direniş gösterdiği ileri sürülmektedir. Bu direncin, merkezi hükûmetin Bektaşi tekkeleri üzerindeki belli politikalarını sınırlandırmayı başardığı görülmektedir. İkinci olarak bu çalışma hükûmetin de tüm süreç boyunca ulemayı ciddiye aldığı ve prosedürü meşrulaştırmak için dikkatli bir dini-hukuki dil kurguladığını iddia etmektedir. Son olarak, II. Mahmud'un Bektaşi tasfiyesinin, Bektaşiliği ortadan kaldırma ve yeni kurulan merkezi ordu için ek bir mali kaynak yaratma yönündeki amacına ulaşamadığını ileri sürüyor. Ancak bu olay, merkezi hükümetin dini alandaki sınırlarını yeniden tanımlayarak, vakıflara ilişkin yeni bir hükümet politikasının başlangıç noktası olmuştur.

Abstract

This paper analyzes Mahmud II's famous purge of Bektashi lodges after the Vâkâ-yı Hayriyye (Auspicious Event) in the first half of the nineteenth century with a novel approach. In the current scholarship, the government's attempt to confiscate Bektashi properties has been discussed mainly in the economic and fiscal contexts. Furthermore, the ulema was depicted as indifferent to the confiscation of the Bektashi lodges in this narrative. Instead, this article sheds light on three essential aspects of the confiscation process. Firstly, it argues that many members of the ulema showed active and passive resistance to the abolishment of Bektashi lodges, managing to limit certain policies of the central government over the Bektashi lodges. The second argument of the paper is that the government took the ulema seriously throughout the process and created a careful religio-legal language to justify the procedure. Finally, it asserts that the Bektashi purge of Mahmud II did not reach its immediate aim to abolish Bektashism and create an additional financial resource for the newly established central army. However, this event became the starting point of a new government policy over religious endowments by redefining the central government's limits over the religious sphere.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Öyük, H. F. (2024). Bektaşi Tekkelerinin Kapatılmasını Yeniden Düşünmek: Vakıf Mülklerinin Kamulaştırılmasının Politik-Ekonomisi. Kadim, Sayı 7, 71–91. https://ajindex.com/articles/1023186

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (12)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (Presidency State Archives of the Republic of Turkey, Department of Ottoman Archives), (BOA). Cevdet Adliye (C. ADL). Cevdet Evkaf (C. EV). Hatt-ı Hümayun (HAT). Maliyeden Müdevver Defterler (MAD. d.). Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS. MA. e). Ahmet Lûtfi. Vak'anüvis Ahmed Lütfi Efendi Tarihi. ed. Ahmet Hezarfen. 8 Volumes. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1999.
  2. Alkan, Mustafa. “Hacı Bektaş-ı Velî Tekkesine Nakşibendî Bir Şeyhin Tayini: Merkezî Bir Dayatma ve Sosyal Tepki”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş-ı Veli Araştırma Dergisi 57 (2011), 213–223. Aşıkpaşazade. Osmanoğulları’nın Tarihi. trans. Kemal Yavuz - M. A. Yekta Saraç. İstanbul: K Kitaplığı, 2003.
  3. Ayar, Talip. Sahhâflar Şeyhîzâde Mehmed Es’ad Efendi’nin “Üss-i Zafer” Adlı Eserinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi. Kayseri: Erciyes University, Institute of Social Sciences, Master’s Thesis, 2005.
  4. Barnes, John Robert. Evkaf-ı Hümayun: Vakıf Administration Under The Ottoman Ministry for Imperial Religious Foundations 1839 to 1875. Los Angeles: University of California, Ph.D. Dissertation, 1980.
  5. Baş, Eyüp. “Ahmed Yesevî’nin Bektaşîlik, Alevîlik Üzerindeki Etkileri ve Osmanlı Dini Hayatındaki İzleri”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52/2 (2011), 21–53. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000001077
  6. Berkes, Niyazi. Türkiye' de Çağdaşlaşma. ed. Ahmet Kuyaş. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 7th Ed., 2005.
  7. Beydilli, Kemal. “Yeniçeri”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Accessed July 12, 2023. https://islamansiklopedisi.org.tr/yeniceri
  8. Birge, John Kingsley. Bektaşilik Tarihi. trans. Reha Çamuroğlu. İstanbul: Ant Yayınları, 1991.
  9. Bosworth, C. E. et al. “Siyāsa”. Encyclopaedia of Islam (2. Edition). ed. P. Bearman et al. Brill, 2012. https://referenceworks.bri llonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ siyasa-COM_1096?lang=en Çamuroğlu, Reha. Yeniçerilerin Bektaşiliği ve Vaka-i Şerriye. İstanbul: Kapı Yayınları, 2006.
  10. Cezar, Yavuz. “Tanzimat’ta Mali Durum”. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 38/3–4 (1984), 291–342. Esat Efendi. Vak'a-Nüvis Es'ad Efendi Tarihi: Bâhir Efendi’nin Zeyl ve İlâveleriyle: 1237-1241/1821-1826. ed. Ziya Yılmazer. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2000.
  11. Faroqhi, Suraiya. Anadolu’da Bektaşilik. trans. Nasuh Barın. İstanbul: Simurg, 2003.
  12. Faroqhi, Suraiya. “Bir Bektaşi Merkezinde Tarımsal Faaliyetler: Kızıldeli Tekkesi 1750-1830”.trans. Deren Başak Akman Yeşilel and Ergün Cihat Çorbacı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş-ı Veli Ar