Dergiler / Kadim / 2023 / Sayı: 6

Osmanlı Şehri Neresi?: Fıkhın Şehri Tanımlamada ve Finâ’nın Şehrin Sınırlarını Belirlemedeki Yeri

Where is the Ottoman City? The Place of Fiqh in Defining a City and Fina's Role in Determining its Borders

Dergi
Kadim
Sayfa
77–106
Yayın Tarihi
2023-10-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

En nihayetinde, “nefs”i (evlerin toplamı) ve “finâ”sı (avlusu) da hesaba katılarak daha bütüncül bir Osmanlı şehir tarihi yazımının imkânları üzerine düşünmenin yolu açılmaya çalışılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı şehri hakkında bu zamana kadar hatırı sayılır bir literatür oluşmuş, fakat hâlâ şehrin tam neresi olduğu, sınırları ve aslî hüviyeti ortaya çıkarılamamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sosyo-ekonomik perspektif ve “ilerlemeci tarih algısı”yla incelenen şehir, Marksist ve liberal modernleşme kuramları çerçevesinde ve tahrir defterlerinin temin ettiği verilerin de yardımıyla iktisadî bir birim olarak değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:En nihayetinde, “nefs”i (evlerin toplamı) ve “finâ”sı (avlusu) da hesaba katılarak daha bütüncül bir Osmanlı şehir tarihi yazımının imkânları üzerine düşünmenin yolu açılmaya çalışılacaktır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şehir Tarihi · Osmanlı İmparatorluğu · Fıkıh

Özet

Osmanlı şehri hakkında bu zamana kadar hatırı sayılır bir literatür oluşmuş, fakat hâlâ şehrin tam neresi olduğu, sınırları ve aslî hüviyeti ortaya çıkarılamamıştır. Sosyo-ekonomik perspektif ve “ilerlemeci tarih algısı”yla incelenen şehir, Marksist ve liberal modernleşme kuramları çerçevesinde ve tahrir defterlerinin temin ettiği verilerin de yardımıyla iktisadî bir birim olarak değerlendirilmiştir. Bu ise anakronik tespitleri beraberinde getirmiştir. Eldeki çalışma, bizzat Osmanlıların şehirlerini hangi ilim çerçevesinde anlamlandırdıkları sorusundan hareketle, modern araştırmacının uzaktan baktığı şehri görünür kılmayı hedeflemektedir. Bunun için de şehri bütünüyle görebilmeyi temin edecek bir metot öne sürülecektir. Küllî bir ilim olarak fıkhın şehrin bütününü görebilmekteki işlevselliği, tahrir defterleri ve şer‘iyye sicillerinin mukayeseli vaziyette okunması, bu metodun iki mühim dayanağı olacaktır. En nihayetinde, “nefs”i (evlerin toplamı) ve “finâ”sı (avlusu) da hesaba katılarak daha bütüncül bir Osmanlı şehir tarihi yazımının imkânları üzerine düşünmenin yolu açılmaya çalışılacaktır.

Abstract

The literature on the Ottoman city currently consists of a considerable corpus; however, questions like the exact location, boundaries, and the identity of a city are yet to be determined. The city has been examined from a socio-economic perspective and with an inherent "progressive perception of history", and has been evaluated as an economic unit within the framework of Marxist and liberal modernization theories and based on data obtained from land survey (tahrir) registers. These approaches result in anachronistic conclusions. This study starts from the question of how the Ottomans themselves conceptualized their cities and thus aims to draw the contours of the city, which was only vaguely noticed by modern researchers. For this purpose, a methodology that ensures a comprehensive picture of the city will be proposed. The functional role of fiqh as a comprehensive science enabling to capture the entirety of a city, and a comparative reading of tahrir registers, and Sharia court records are the two essential foundations of this methodology. Ultimately, by taking into account the concepts of "nefs (totality of houses) and "finâ" (courtyard), an attempt will be made to open up possibilities for a more comprehensive understanding of Ottoman urban history.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AÇIK, T. (2023). Osmanlı Şehri Neresi?: Fıkhın Şehri Tanımlamada ve Finâ’nın Şehrin Sınırlarını Belirlemedeki Yeri. Kadim, Sayı: 6, 77–106. https://ajindex.com/articles/1018761

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (11)

  1. Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Bursa Şer‘iyye Sicilleri (B.Ş.S.), nr. B/18, B/132, B/150. BOA. Divan-ı Hümayun Sicilleri Mühimme Defterleri (A.DVNS.MHM.d), nr. 2. BOA. Tapu Tahrir Defterleri (TT.d.), nr. 166. BOA. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Defterleri (TK.GM.d.), nr. 194. BOA. Trabzon Şer‘iyye Sicilleri (T.Ş.S.), nr. 1821-4, 1822, 1824, 1826, 1827, 1828, 1831. Açık, Turan. “Bir Yeniden İnşa Denemesi: 18. Yüzyılın Ortalarında Trabzon Evleri Hakkında Bazı Tespitler”. Trabzon Kent Mirası: Yer-Yapı-Hafıza. der. Ömer İskender Tuluk-Halil İbrahim Düzenli. 215-235. İstanbul: Klasik Yayınları, 2010.
  2. Açık, Turan. Gelenek ve Modernlik Arasında Bir Osmanlı Şehri: 17. Yüzyılın İlk Yarısında Trabzon’da Siyaset. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012.
  3. Açık, Turan. “Mahalle ve Câmii: Osmanlı İmparatorluğu’nda Mahalle Tipleri Hakkında Trabzon Üzerinden Bir Değerlendirme”. OTAM 35 (2014), 1-39.
  4. Açık, Turan- Düzenli, Halil İbrahim. “XVI-XVII. Yüzyıl İstanbul Evlerine Dair”. Antikçağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. ed. Coşkun Yılmaz. 8/244-263. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi-İBB Kültür A.Ş. Yayınları, 2015.
  5. Açık, Turan. “Şehirköy: Osmanlı İmparatorluğu’nda Şehir Hükmünde Köyler”. History Studies 13/1 (2021), 51-68.
  6. Akgündüz, Ahmed. Osmanlı Kanunnânemeleri ve Hukukî Tahlilleri: 2. Kitap II. Bâyezid Devri Kanunnâmeleri. İstanbul: Fey Vakfı Yayınları, 1990.
  7. Akgündüz, Ahmed. Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahilleri: 3. Kitap Yavuz Sultan Selim Devri Kanunnâmeleri. İstanbul: Fey Vakfı Yayınları, 1991.
  8. Aktüre, Sevgi. “17. Yüzyıl Başından 19. Yüzyıl Ortasına Kadarki Dönemde Anadolu Osmanlı Şehrinde Şehirsel Yapının Değişme Süreci”. M.E.T.U. Journal of the Faculty of Architecture 1/1 (1975), 101-128. Ali Efendi. Açıklamalı Osmanlı Fetvâları: Fetâvâ-yı Ali Efendi. Cild-i Evvel. haz. H. Necati Demirtaş. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı, 2014. Aşıkpaşazâde. Tevârih-i Âl-i Osman (Osmanlı Tarihleri I’in içinde). haz. Nihal Atsız. İstanbul: Türkiye Yayınevi, 1949.
  9. Bakkal, Ali - Zehra Sula. “Mecelle’deki Küllî Kaidelerin Genel Kural Tipi Diğer Kavramlarla İlişkisi ve Bunların Delil Oluş Keyfiyeti”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 43 (2019), 92-110.
  10. Barkan, Ömer L. XV. ve XVI.ıncı Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları, I. Kanunlar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1943.
  11. Bayındır, Abdülaziz. “Bey‘ bi’l-vefâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İs