Dergiler / TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi / 2017 / Cilt: 1 Sayı: 11

TUVA TÜRKÇESİNDE {+GIr(A)-} EKİ

Sayfa
505–519
Yayın Tarihi
2017-12-17
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tuva Türkçesinde {+GIr(A)-} eki almış agır-, algır-, bılgır-, bülgür-, dükpür-, kegir-, ogur-, sığır-, sokkur- vb. gibi 34 kadar fiilde tespit edilmiştir. {+GIr(A)-} eki almış fiiller,  hayvanların çıkarmış olduğu sesleri, insanların vücutlarından çıkan sesleri, bazı nesnelerden çıkan sesleri ve çobanların sürüleri gütmek için kullandıkları sesleri ifade etmek için kullanılır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Dilin kökenine ilişkin pek çok teori bulunmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tuva Türkçesinde {+GIr(A)-} eki almış agır-, algır-, bılgır-, bülgür-, dükpür-, kegir-, ogur-, sığır-, sokkur- vb. gibi 34 kadar fiilde tespit edilmiştir. {+GIr(A)-} eki almış fiiller,  hayvanların çıkarmış olduğu sesleri, insanların vücutlarından çıkan sesleri, bazı nesnelerden çıkan sesleri ve çobanların sürüleri gütmek için kullandıkları sesleri ifade etmek için kullanılır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada {+GIr(A)-} ekinin yapısı, kullanımı, bu eki almış fiiller ve işlevleri araştırılacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yansıma · Yansıma Sözcükler · Tuva Türkçesi

Özet

Dilin kökenine ilişkin pek çok teori bulunmaktadır. Bu teoriler arasında “Bow-Vow Theory”, “Ding-Dong Theory”, “Pooh-Pooh Theory” adı verilen yansımalara (onomatopoeic) dayalı teoriler de bulunmaktadır. Bu teorilere göre insan dili doğadaki yansıma seslerden doğmuştur. Bu teorileri bilimsel olarak ispatlamak mümkün değildir ancak tüm dünya dillerinde çok sayıda yansıma sözcük olduğu da yadsınamaz bir gerçektir. Yansıma sözcük, doğadaki seslerin taklidinden doğmuş sözcükler olarak tanımlanabilir. Türk dilinin tüm sahalarında çok sayıda yansıma sözcük bulunmaktadır. Tuva Türkçesinde yansıma seslerden fiiller türeten {+IrA-} , {+(A)r-}, {+LA-}, {+rA-}, {+DA-}, {+A-}, {+y-}, {+KIlA-}, {+KAyn-} ve {+GIr(A)-} gibi ekler mevcuttur. Tuva Türkçesinde {+GIr(A)-} eki almış agır-, algır-, bılgır-, bülgür-, dükpür-, kegir-, ogur-, sığır-, sokkur- vb. gibi 34 kadar fiilde tespit edilmiştir. {+GIr(A)-} eki almış fiiller,  hayvanların çıkarmış olduğu sesleri, insanların vücutlarından çıkan sesleri, bazı nesnelerden çıkan sesleri ve çobanların sürüleri gütmek için kullandıkları sesleri ifade etmek için kullanılır. Bu çalışmada {+GIr(A)-} ekinin yapısı, kullanımı, bu eki almış fiiller ve işlevleri araştırılacaktır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tosun, İ. (2017). TUVA TÜRKÇESİNDE {+GIr(A)-} EKİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 1 Sayı: 11, 505–519. https://ajindex.com/articles/1012871

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. AKSAN, Doğan (2003), Her Yönüyle Dil, Ankara, TDK Yay.
  2. ARGUNŞAH, Mustafa (2013), Çağatay Türkçesi, İstanbul, Kesit Yay.
  3. ARGUNŞAH, Mustafa; GÜNER, Galip (2015), Codex Cumanicus, İstanbul, Kesit Yay.
  4. ARIKOĞLU, Ekrem (1996), Tuva ve Hakas Türkçelerinde Fiil, (Gazi Üniversitesi SOBE, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türk Dili Bilim Dalı, Basılmamış Doktora Tezi), Ankara
  5. ATA, Aysu (1997), Kısasü’l Enbiya, C II., Ankara, TDK Yay.
  6. BAŞKAN, Özcan (1969), “İnsan Dilinin Doğuşu”, TDAY-Belleten, s. 143-156
  7. BİLGEN, İpek (1989), Divanu Lugati’t Türk’te Söz Yapımı, (Hacettepe Üniversitesi, SOBE Türk Dili Anabilim Dalı, Basılmamış Doktora Tezi), Ankara.
  8. BUSSMAN, Hadumod (2006), Routledge Dictionary of Language and Linguistics, London, Routledge
  9. ERGÖNENÇ AKBABA, Dilek (2009), Nogay Türkçesi Grameri, Ankara, Grafiker Yay.
  10. KASAPOĞLU ÇENGEL, Hülya (2005), Kırgız Türkçesi Grameri, Ankara, Akçağ
  11. DEMİR, Nurettin; YILMAZ, Emine (2012), Türk Dili El Kitabı, Ankara, Grafiker
  12. DEMİRCİ, Kerim (2013), Türkoloji için Dilbilim, Konular, Kavramlar, Teoriler, Ankara, Anı Yay.
  13. GÜNER DİLEK, Figen (2007), “Altay Türkçesi”, Türk Lehçeleri Grameri, Ankara, Akçağ
  14. ERCİLASUN, Ahmet Bican; AKKOYUNLU, Ziyat (2014), Divanu Lugati’t Türk, Ankara, TDK Yay.
  15. ERDAL, Marcel (1991), Old Turkic Word Formation, C 2, Wiesbaden, Otto Harrassowitz
  16. GABAİN, Anna Marie (2007), Eski Türkçenin Grameri, Ankara, TDK Yay.
  17. GANİYEV, Fuat (2013) Bugünkü Tatar Türkçesi Söz Yapımı, (Akt. Murat Özşahin), Ankara, TDK Yay.
  18. HACIEMİNOĞLU, Necmettin (2003), Karahanlı Türkçesi Grameri, Ankara, TDK Yay.
  19. ILGIN, Ali (2015), Tarihi-Karşılaştırmalı Tofa (Karagas) Türkçesi- Biçim Bilgisi, Ankara, TDK Yay.
  20. İMER, Kamile vd. (2011), Dilbilim Sözlüğü, İstanbul, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi
  21. JOHANSON, Sverker (2015), Origin of Language, Constraints on Hypotheses, Amsterdam, John Benjamins Publishing Company KAÇALİN, Mustafa (2011), Niyazi, Nevayi’nin Sözleri ve Çağatayca Tanıklar, Ankara, TDK Yay.
  22. KARA, Mehmet (2000), Türkmence (Giriş, Gramer, Metinler, Sözlük), Ankara, Kültür Bakanlığı
  23. KARAAĞAÇ, Günay (2013), Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü, Ankara, TDK Yay.
  24. KARTALLIOĞLU, Yavuz; YILDIRIM, Hüseyin (2007), “Azerbaycan Türkçesi” Türk Lehçeleri Grameri, Ankara, Akçağ
  25. KENİN-LOPSAN, Monguş (2010), Tıva Çaŋçıl, Kızıl
  26. KİRİŞÇİOĞLU, Fatih (1999), Saha (Yakut) Türkçesi Grameri, Ankara, TDK Yay.
  27. KOÇ, Kenan; DOĞAN, Oğuz (2004), Kazak Türkçesi Grameri, Ankara, Gazi Kitabevi
  28. KORKMAZ, Zeynep (2003), Türkiye Türkçesi Grameri (Şekil Bilgisi), Ankara
  29. MONGUŞ, D. A. (2003), Tıva Dıldıŋ Tayılbırlıg Slovarı, C. I, Novosibirsk, Nauka
  30. MONGUL, D. A. (2011), Tıva Dıldıŋ Tayılbırlıg Slovarı, C. II, Novosibirsk, Nauka
  31. ÖZKAN, Nevzat (1996), Gagauz Türkçesi Grameri, Ankara, TDK Yay.
  32. ÖZTÜRK, Rıdvan (1997), Uygur ve Özbek Türkçelerinde Fiil, Ankara, TDK Yay.
  33. PENNISI, Elisabeth (2004), “The First Language?”, Evulotion of Language, Science, Vol. 333
  34. POPPE, Nicholas (1992), Moğol Yazı Dilinin Grameri, İzmir, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.
  35. ROBBEETS, Martine (2015), Diachrony of Verb Morphology, Japanese and Transeurasian Languages, Berlin/Boston, Walter de Gruyter
  36. SAT, Ş. Ç.; SALZIŊMA (1980), Amgı Tıva Literaturalıg Dıl, Kızıl
  37. SEREBRENNİKOV, B.A., GADJİEVA, N. Z. (2011), Türk Yazı Dillerinin Karşılaştırmalı Tarihi Grameri, Ankara, TDK Yay.
  38. ŞÇERBAK, A. M. (2016), Türk Dillerinin Karşılaştırmalı Şekil Bilgisi Üzerine Denemeler, (Fiil), Ankara, TDK Yay.
  39. TATARİNTSEV, B. İ. (2000), Etimologiçeskiy Slovar’ Tuvinskogo Yazıka, C.1, Novosibirsk, Nauk
  40. TATARİNTSEV, B. İ. (2002), Etimologiçeskiy Slovar’ Tuvinskogo Yazıka, C.2, Novosibirsk, Nauk
  41. TATARİNTSEV, B. İ. (2004), Etimologiçeskiy Slovar’ Tuvinskogo Yazıka, C.3, Novosibirsk, Nauk
  42. TATARİNTSEV, B. İ. (2008), Etimologiçeskiy Slovar’ Tuvinskogo Yazıka, C.4, Novosibirsk, Nauk
  43. TEKİN, Talat (2003), “On the Structure of Altaic Echoic Verbs in {+KIrA}, Makaleler I, Altayistik, s. 149-162, (Haz. Emine Yılmaz, Nurettin Demir), Ankara, Grafiker
  44. TENİŞEV, E. R. (1968), Tuvinsko-Russkiy Slovar, Moskva, İzdatel’stvo, Sovyetskaya Ensiklopediya
  45. TRAUNMULLER, Hartmurt (2003), “Clicks and the idea of a Human Protolanguage”, Umea University, Department of Philosophy and Linguistics, PHONUM 9, s.1-4
  46. UJİJEDİİN, Chuluu (1998), Studies on Mongolian Verb Morphology, Doctor of Philosophy, Graduate Department of East Asian Studies University of Toronto
  47. UYGUR, Ceyhun Vedat (2007), Karalakpak Türkçesi Grameri, İstanbul, Kriter Yay.
  48. VARDAR Berke (2002), Dilbilim Terimleri Sözlüğü, İstanbul, Multilingual Yabancı Dil Yayınları
  49. YELTEN, Muhammet (2009), Eski Anadolu Türkçesi ve Örnek Metinler, İstanbul, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Yayını YILMAZ, Emine (2002), Çuvaşça Çok Zamanlı Morfoloji- Bir Deneme, Ankara, Grafiker Yay.
  50. YÜCE, Nuri (1993), Mukaddimetü’l Edeb, Ankara, TDK Yay.
  51. ZÜLFİKAR, Hamza (1995), Türkçede Ses Yansımalı Kelimeler, Ankara, TDK Yay.