20. YÜZYIL BAŞLARINDA ŞİRAN KAZASINDA KURULAN VAKIFLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Özet

Vakıflar, İslam tarihi boyunca insana ve insanlığı hizmet etmiş en temel müesseselerdir. Osmanlı Devleti bu müesseseyi yaygınlaştırmış ve en ileri seviyeye taşımıştır. Vakıf kurumları toplumun her türlü ihtiyacını karşılamış, sosyal dayanışma, kültür, din, eğitim ve sağlık alanlarında ilerlemeye katkı sağlamıştır. Osmanlı Devleti’nde toplumun her kesimi vakıf kurma etkinliğine katılırdı. Padişahlar, saray kadınları, devlet görevlileri ve halktan pek çok kişi maddi durumları ölçüsünde vakıf eserleri tesis ederdi. Padişahlar, saray mensupları ve yüksek dereceli devlet görevlileri ile zenginler, ülkenin değişik yerlerine külliyeler tarzında birçok vakıf-hizmet yapıları inşa ettirirlerdi. Vatandaşlar ise bir kitap vakfetmekten bir kütüphane kurmaya, çeşme akıtmaktan bir mescit veya cami inşasına kadar kendi imkânları ölçeğinde bu hayır yarışına katılırlardı. Şer’iye sicilleri, XV. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak, XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar geçen yaklaşık beş asırlık bir dönemin kayıtlarını içermekte olup Osmanlı toplum yapısıyla ilgili çalışmalarda önemli kaynaklardan biridir. Nikâh, miras taksimi, yetim malları ile kayıp malların muhafazası, vasi tayini ve azli, vasiyetlerin ve vakıfların hükümlerine riayet edilip edilmediğinin takibi, cürüm ve cinayet davaları gibi şer’i ve hukukî işlerin yanında idari yönden de kadılara oldukça geniş yetki ve görevler verilmesi Şer’iye sicillerinin önemini ortaya koymaktadır. Günümüzde Gümüşhane’ye bağlı bir ilçe olan Şiran’a ait iki Şer’iye sicili bulunmaktadır. Bunlardan ilki olan 8191 numaralı sicil H. 1302-1324 (M. 1885-1906), 8192 numaralı ikinci sicil ise H. 1324-1329 (M. 1906-1911) tarihlerini kapsamaktadır. Bu çalışmada, 1885-1911 tarihlerini kapsayan Şer’iye sicillerinden hareketle Gümüşhane’ye bağlı bir ilçe konumunda olan Şiran’da bahsi geçen tarih aralığında kurulan yeni vakıflar üzerine bir değerlendirme yapılacaktır.