TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİLER ARASI REKABET EŞİTLİĞİNİN İLGİLİ MEVZUAT AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Özet

Siyasi parti, bir program etrafında bir araya gelmiş insanların oluşturduğu, iktidar amaçlarını gerçekleştirmek için halkın desteğini arayan, iktidarı halkın desteğiyle ele geçirmeye çalışan örgütlerdir. Demokratik hayatın en temel taşlarıdırlar. Siyasal partiler, toplumun değişik kesimlerinin istek ve tercihlerini derleyerek siyasal sisteme aktarmaktadırlar. Toplumun söz konusu talepleri kendi içinde oldukça dağınık bir görünüm arz etmektedir. Bu taleplerin uygulamaya geçirilmesi için belirli bir biçimde formüle edilmeleri, yani politikalara dönüştürülmeleri gerekmektedir. Siyasal partiler, amaçları ve bu amaçlara ulaşmak için gerekli plan ve programı oluşturarak siyasi sistem içinde dolaşıma sokarlar. Bunlar aynı zamanda siyasal partinin iktidara geldiği zaman uygulamayı taahhüt ettiği programı oluşturmaktadır. Halk iradesi ile devlet yönetimi arasında köprü niteliği taşırlar. Siyasal partiler, eylem, program ve yöntem vs. açısından değerlendirildiğinde bunların, benzer işlevleri yerine getirmekle birlikte aralarında farklılıklar olduğu görülür. Kurucuların, milletvekillerinin, seçmenlerin bir yandan; örgütlerinin, ideolojilerinin diğer yandan bu farklılaşmayı meydana getirdiği söylenebilir. Ayrıca tarihsel ve bölgesel durumlarda partilerin tutum ve davranışları konusunda değişik etkiler doğurmaktadır. Bu gibi durumların bir araya toplanıp parti sınıflamalarına gidilmesi, siyaset biliminin uğraşı alanına girmiştir. Temsili demokraside temsil siyasal partinin önemli bir işlevi olmaktadır. Temsili kurumsallaştıran siyasal partilerdir. Bu yüzden siyasal partilerin asli işlevi, halkı temsil etmektir. Temsil, siyasal partilerin hem üyelerinin hem de seçmenlerinin görüşlerini ve tercihlerini siyasal sisteme taşımaları anlamına gelir. Siyasal partiler, sadece ortaya koydukları fonksiyonların çeşitliliği (temsil etme, uzman yetiştirme, çıkarların bir araya getirilmesi vb.) yüzünden değil, aynı zamanda partilerin birbirleri arasındaki rekabet ve kendi içlerindeki karmaşık ve karşılıklı ilişkilerin siyasal sistemleri pratikte etkileme ve sistemleri yapılandırmada kritik olduğu için de önemlidirler. Bu ilişkiler ağına parti sistemi denmektedir. Farklı parti sistemlerini birbirinden ayırt etmenin en bilindik yolu, iktidar için birbiriyle yarışan partilerin yasal mevzuattaki rekabet eşitlikleri veya eşitsizliklerinin var olup olmadığının tespit edilmesidir. Türkiye’de de ilk defa 1961 Anayasası ile siyasi partiler anayasal bir nitelik kazanmışlardır. Ardından Siyasi Partiler Kanunu ile siyasi partiler hakkında kapsamlı yasal düzenlemeler yapılmıştır. Keza Milletvekili Seçim Kanunu ve birçok mevzuatta siyasi partiler üzerine düzenlemeler yapılmıştır. Aslında siyasi partiler ile ilgili düzenlemeler Cumhuriyet öncesinden beri az da olsa yapılmıştır ancak yapılan düzenlemeler genelde büyük ve kurumsal partilerin lehine olmuştur. Bu çalışmada Türkiye’de mevzuat bağlamında siyasi partiler arası rekabet eşitliği incelenmiştir. Adil rekabeti engelleyen hususlara değinilmiş ve konu ile ilgili birtakım önerilerde bulunulmuştur.