DİJİTAL VATANDAŞLIĞA DÖNÜŞÜM (TÜRKİYE ÖZELİNDE): LİTERATÜR TARAMASI

Özet

İnsanlığın toplu halde yaşamaya başladıktan sonra devletler kurmaya başlamasıyla vatandaş kavramı ortaya çıkmıştır. Antik Yunan ve Roma İmparatorluğu dönemindeki vatandaşlık anlayışı tüm insanları kapsamamakta; sadece yetişkin erkekler vatandaş sayılmaktaydı. Toplum hayatındaki gelişmeler, göçler, icatlar ve ticaretin gelişmesiyle vatandaşlık kavramı da her dönem şekil değiştirmeye başlamıştır. Rönesans ve Reform hareketleri sonucunda ortaya çıkan yenilikler ve fikir hareketleriyle; sonra sanayi toplumuna geçişte ve daha sonra da bilgi toplumuna geçişte de vatandaşlık değişime uğramıştır. Marshall tarafından belirtilen vatandaşlık boyutlarına toplumsal değişim ve ihtiyaçlara göre yeni boyutlar eklenmiş ve dijital dönüşümle vatandaşlık anlayışında gelişme yaşanmaktadır. Devlet-vatandaş-devlet ilişkisi dijital dönüşümle dijital vatandaşlık haline dönüşmektedir. Özellikle bilgisayar ve internetin kullanımının başlanmasıyla dijital dönüşüm hem devlet kurumlarında hem de toplumun her kesiminde gerçekleşmektedir. Devletlerin dijital dönüşümü hızı ülkeden ülkeye değişiklik göstermekle birlikte tüm devletler bu dönüşüme katılmaktadır. Dijital dönüşümlerle bireylerin haklarını kullanmaları ve sorumluluklarını yerine getirmeleri açısından dijital yetkinliğe sahip olmaları gerekmektedir. Çünkü toplum hayatındaki dijital dönüşüm aynı zamanda vatandaşlığın da dijital boyutunu ön plana çıkarmaktadır. Ripple tarafından ortaya konulan dijital vatandaşlığın boyutları kabul gören boyutlardır. Bu boyutlar dijital erişim, dijital ticaret, elektronik ortamda alışveriş; dijital iletişim; dijital okuryazarlık, dijital görgü kuralları, dijital hukuk, dijital hak ve sorumluluklar, dijital sağlık ve dijital güvenlik olarak sıralanmaktadır. Dijital vatandaşlığın 21. yüzyıl becerileriyle birlikte ele alınması da önem taşımaktadır. Bu beceriler ve belirlenen temalar dijital vatandaşlıkla örtüşmektedir. Bu çalışmada vatandaşlık hakkında kısa bilgi verilerek, endüstri çağından bilgi çağına toplumlarda dijitalleşme sürecinde dijital vatandaşlık ele alınarak e-devlet süreci ve eğitimde dijital dönüşümle ilgili literatür taramasını kapsamaktadır. Ayrıca Türkiye özelinde dijital dönüşüm ve dijital vatandaşlık 20. yüzyıl itibariyle ele alınmakta; Türkiye’de dijital dönüşüm çalışmaları ve uluslararası edevlet endekslerine göre sıralamasına yer verilmektedir. Sonuç olarak yapılan literatür taraması değerlendirilmekte ve eğitim - öğretim sürecinde dijital vatandaşlığın yeri konusuna değinilmektedir.