Karadeniz’in Kesişen Kültürleri: İvan Konstantinoviç Ayvazovski ve Osmanlı Dünyası

Özet

İvan Konstantinoviç Ayvazovski (1817–1900) milliyetçi tarih yazımının köşeli çerçeveleri içerisinde incelenmiş ve bu anlayışın dışına çıkmayan yüzeysel araştırmalara konu olduğu ölçüde sanat tarihi yazımı içerisinde yer almıştır. Bir taraftan Rus donanmasının baş ressamı, diğer taraftan prestijli St. Petersburg Güzel Sanatlar Akademisi mezunu ve sonrasında aynı kurumda profesör olmayı başararak kazanmış olduğu görünürlük, bu itibarlı konumunun verdiği ayrıcalık ile, onu resmi tarih anlatısının içine hapsetmiştir. Oysa, İvan Konstantinoviç Ayvazovski’yi görsel sanatlar ile kimlik ve mekân algısının tahayyülü ve inşası arasındaki organik bağı kültürlerarası bir iletişim ağı içinde incelemek, sanatçıyı çok katmanlı bir düşünsel zenginlikle ele almayı mümkün kılar. On dokuzuncu yüzyılın sanat ortamı bağlamında Ayvazovski’nin sanatının nasıl kullanıldığının aydınlatılması, aynı zamanda, on dokuzuncu yüzyıl sanat dünyasının daha net bir biçimde anlaşılmasını ve o yüzyılın politik ortamının temelini oluşturan belirli ulusal kimliklerin nasıl ortaya çıktığının kavranmasını da kolaylaştıracaktır. Rus ve Osmanlı bağlamlarında Ayvazovski’nin çalışmalarını kesişen kimliklerinin (Rus, Rus-Ermeni ve Ermeni) etkisi altında incelemek, Osmanlı İmparatorluğu, Rusya ve Avrupa arasında on dokuzuncu yüzyıla ait bir görsel kültür ve kültür diplomasisi anlayışını yaratmaktadır. Ayvazovski böylece sadece Rus, Ermeni ve Osmanlı/Türk sanat tarihinin en önemli figürlerinden biri değil, aynı zamanda bu ulusal geleneklerin kesiştiği bir anın somut bir göstergesi konumuna da gelmiştir. Bu çalışma, aynı zamanda, çok uluslu bir karaktere sahip ressam ve vatandaş olarak Ayvazovski’ye odaklanarak ulusal sınırların ötesinde daha geniş bir coğrafya olarak tanımlayabileceğimiz “Karadeniz” bağlamıyla kesişecek ve birleşecektir.