ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA İDARENİN DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİYLE SUÇ VE CEZA KONULAMAZ İLKESİ

Özet

Devlet karşısında bireyin güçlenmesi, insan haklarına bağlı hukukdevleti algısının kabul görmesi ve idarenin gücünün sınırlanmasıylaortaya çıkan aydınlanma devrinin ceza hukukuna en büyük katkısı olansuç ve cezada kanunilik ilkesi, modern ceza hukukunun temel ilkelerindenbiridir. Temel hak ve özgürlüklere en fazla müdahalede bulunan vesosyal hayatta kişilerin karşılaşacağı en ağır durum olan ceza hukukuuygulamasında, temel hak ve hürriyetleri güvence altına almak amacıylabulunan çözümlerin başında gelen bu ilke, anılan özelliği nedeniyle“ceza hukukunun güvence fonksiyonu” içinde değerlendirilmektedir.Bu bağlamda, bireyin özgürlüğünün sınırlarını önceden bilmesine vedavranışlarını buna göre yönlendirmesine imkân sağlamak, bireyin keyfiolarak cezalandırmasını engellemek ve kişi hak ve hürriyetlerinin siyasiiktidara, diğer bir deyişle yürütme organına karşı korunmasını sağlamakşeklinde bu ilkenin üç temel fonksiyonu olduğu görülmektedir.Mezkûr ilkeye göre, suç teşkil eden fiiller ve bu fiillere uygulanacakcezalar, toplumu temsil eden yasama organı tarafından çıkarılanve “kanun” adı verilen normatif metinlerle düzenlenmiş olmalıdır.Buna göre, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin bir sonucu olarakceza hukukunun kaynağı bakımından “kanununun tekelciliği ilkesi”benimsenmiştir. Anılan ilke genel itibariyle hukukun kaynaklarındanfarklı olarak, ceza hukukunda salt yazılı olmayan kaynakları değil, kanunharicindeki yazılı düzenlemeleri, yani idarenin düzenleyici işlemlerini de cezahukukunun kaynakları dışında tutmayı, böylece ceza hukukunun kaynaklarınıyalnızca kanunla sınırlandırmayı amaçlamaktadır. Ceza hukukunun güvencefonksiyonu kapsamında “kanun” kavramıyla ifade edilen husus, ülkedeki anayasal düzen açısından teknik olarak kanun niteliği taşıyan yasamatasarrufları kastedilmektedir. Ancak ceza normlarına bakıldığında, suç vecezada kanunilik ilkesinin çok katı bir şekilde uygulanmadığını, yürütmeorganına sınırlı da olsa suç ve cezaların belirlenmesi noktasında bir takımyetkiler verildiği görülebilmektedir.Kanun koyucu kimi zaman suç teşkil eden fiili açıkça düzenlemeyerek,belirlediği çerçeve içinde düzenleme yetkisini idareye bırakmakta ve bufiil için uygulanacak yaptırımı düzenleyebilmektedir. Diğer bir ifadeyleyasak fiillerin nelerden ibaret olduğunun belirleme yetkisini idareyebırakarak, idarenin suç ihdas etmesine izin vermektedir. Öğretide bunlara“açık, beyaz veya kör ceza kanunları” adı verilmektedir. Ülkemizde suçta vecezada kanunilik ilkesi bakımından en tartışmalı alanlardan birisini buşekilde hazırlanan ve suç ve cezanın belirlenmesinde idareye takdir hakkıbırakan düzenlemeler oluşturmaktadır.Kişi hak ve özgürlükleri için güvenli bir ortam tesisi bakımındankanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin katı bir şekilde uygulanması gerektiğigenel olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, yürütme organınındüzenleyici işlemeleriyle suç ve ceza ihdas edilmesinin kanunilik ilkesiniihlâl edip etmediği konusunda Anayasa Mahkemesi’nin farklı kararlarıolduğu gibi doktrinde de farklı görüşler bulunmaktadır. Bu makalede,Anayasa Mahkemesi’nin konuya ilişkin kararları ve öğretide ifade edilengörüşler de dikkate alınmak suretiyle, yürütme organının düzenleyiciişlemeleriyle suç ve ceza ihdas etmesinin kanunilik ilkesini ihlal edipetmediği konusu detaylı bir şekilde ele alınmış ve tartışmalar çerçevesindebu alanda yaşanan sorunlara çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.