Journals / Türkoloji / 2023 / Sayı: 115
THE STORY OF FİRʽAVN EPİC OF NURMUHAMMED ANDELİB, THE REPRESENTATİVE OF THE LATE CHAGATAY WRİTTEN LANGUAGE
- Journal
- Türkoloji
- Issue
- 2023 · Sayı: 115
- Pages
- 127–149
- DOI
- —
Abstract
Nurmuhammed, who produced works with the pseudonym “Andelib”, is one of the joint poets of Chagatay and Turkmen literature. The poet, who is estimated to have lived in the Harezm region between 1710/ 1711-1770, has poems besides his works such as Yusuf u Züleyha, Leyli and Mecnun, Sa'd Vakkas, Zeynü'l-arab, Baba Rûşen, Kıssa-yı Firʽavn, Oğuznâme. The poet, who gave poems in gazel, murabba, muhammes, müseddes and tahmis verse forms, is best known for his tahmis. He wrote his tahmis in the ghazals of poets such as Fuzûlî, Câmî, Ubeydî, especially Ali Şir Nevâyî. Although a complete divan belonging to the poet has not been found so far, there are Beyaz (a kind of poetry anthology) in which some of his poems are collected. In addition, there are poems collected under the name of Shahnameh-yi Dîvâne Andelib in the Library of Manuscripts of Uzbekistan Ebû Reyhan El-Birûnî Orientalism Institute. The poet not only produced copyrighted works, but also transferred the epic of Mirza Hemdem from Persian to Turkish. Despite the various studies on the works of Andelib, one of the most important representatives of the tradition of writing epics in the 18th century, there are still works that are not the subject of any study. In this study about Kıssa-yı Firʽavn, which has never been the subject of a study before, information about Andelib's life will be given first, and the poet's works in Uzbekistan Ebû Reyhan El-Birûnî Orientalism Institute Manuscripts Library will be introduced. Then, the text of the work called Kıssa-yı Firʽavn, which is the subject of this study, registered with the number 3842/6, will be given with its language features and transliteration signs.
Özet
“Andelib” mahlası ile eserler veren Nurmuhammed, Özbek ve Türkmen edebiyatının müşterek şairlerindendir. 1710/ 1711- 1770 yıllarında Harezm bölgesinde yaşadığı tahmin edilen şairin Yusuf u Züleyha, Leyla ve Mecnun, Sa’d Vakkas, Zeynü’l-arab, Baba Rûşen, Kıssa-yı Firʽavn, Oğuznâme gibi eserlerinin yanında şiirleri ve çevirileri de bulunmaktadır. Gazel, murabba, muhammes, müseddes ve tahmis nazım şekillerinde şiirler veren şair en çok tahmisleriyle tanınmıştır. Tahmislerini başta Ali Şir Nevâyî olmak üzere Câmî, Fuzûlî, Meşreb, Ubeydî gibi şairlerin gazellerine yazmıştır. Bugüne kadar şaire ait tam bir divan bulunamasa da şiirlerinden bazılarının bir araya toplandığı Beyazlar bulunmaktadır. Ayrıca Özbekistan Ebû Reyhan El-Birûnî Şarkşinaslık Enstitüsü Yazma Eserler Kütüphanesi’nde Şâhnâme-yi Dîvâne Andelib adı altında toplanmış şiirleri mevcuttur. Şair sadece telif eserler vermemiş aynı zamanda Tacikçe’den Mirza Hemdem destanını ve Arapçadan Nesîmî’nin şiirlerini Türkçeye aktarmıştır. Destan yazma geleneğinin 18. yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden biri olan Andelib’in eserleri üzerine çeşitli çalışmalar yapılmasına rağmen hâlâ hiç bir çalışmaya konu olmayan eserleri mevcuttur. Daha önce hiç bir çalışmaya konu olmayan Kıssa-yı Firʽavn hakkındaki bu çalışmada, önce Andelib’in hayatı hakkında bilgi verilecek ve şairin Özbekistan Ebû Reyhan El-Birûnî Şarkşinaslık Enstitüsü Yazma Eserler Kütüphanesi’nde bulunan eserleri tanıtılacaktır. Daha sonra bu çalışmanın konusu olan 3842/6 numarada kayıtlı Kıssa-yı Firʽavn adlı eserin dil özellikleri ve çeviri yazı işaretleri ile aktarılan metni verilecektir.