Şer‘î Hükümlerde Neshin Sebepleri

Özet

Şer‘î Hükümlerde Neshin Sebepleri başlıklı bu çalışma, gayeci metodla neshin maksatlarını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada öncelikle nesh konusunu bilmenin önemi ve neshin hikmetleri hakkında kısa bir giriş yapılmış, daha sonra neshin sebeplerinin neler olduğu üzerinde durulmuştur. Daha önceki bazı araştırmalarda tespit edildiği üzere neshin sebeplerini dört maddeye indirgemek mümkündür. Bunlar, hükümleri kolaylaştırmak, hükümleri tedrici olarak ağırlaştırmak, hükümleri değişen ictimai duruma uygun hale getirmek ve son olarak mefsedete engel olup maslahatı celbetmektir. Neshin sebepleri ele alınırken birçok örnek verilerek tümevarım yöntemi kullanılmıştır. Hangi tür hükümlerin neshe konu olup olamayacağı meselesi makasıdla ilgili tartışmaları doğrudan ilgilendirmektedir. Zira Hanefi usulcüler arasındaki genel yaklaşıma göre başta tevhidle ilgili esaslar olmak üzere din, can, nesil, mal ve akıldan ibaret beş zaruri esasın korunmasıyla ilgili külli kaideler neshe konu değildir. Beş zaruri esasın korunduğu bazı şer‘î hükümlerde meydana gelen nesih örneklerinde, belirtilen esasları koruma gayesinin devam ettiği görülebilmektedir.