ARCHAIC ELEMENTS IN TERMS OF SOUND AND SHAPE IN THE MOUTH OF KARS

Abstract

Kars has a deep-rooted historical and cultural background. In terms of language and culture, it is one of the richest dialect groups that keeps the traces of old Turkish alive in language features and vocabulary. For this reason, as in all Anatolian dialects, the existence of many archaic elements that continue to be used due to the influence of the dialect characteristics of the Turkish tribes or for various reasons, unlike standard Turkish, also draws attention in Kars dialects. These archaic elements that we encounter in utterance have either fallen out of use over time or have been limited to certain regional dialect groups. In this study, the reflections of Old Turkish and historical Turkish dialects in terms of phonetic and morphological features in Kars dialects, one of the Eastern Group Dialects, are emphasized. Various phonetic and morphological features, which we have identified from the compilation studies on Kars dialects, where the influence of both Old Anatolian Turkish and Eastern and Kipchak dialects are seen, and the dialect features used in daily life, have been tried to be shown with witnesses by including their use in historical d From this point of view, when we look at Kars dialects, archaic sound features with a change from discontinuous sounds to continuous sounds in the direction of increasing the degree of clarity, which is the natural tendency of consonant sounds of Turkish such as “d > ≠, p > f, b > m”; Some suffixes such as “+n+Ø / +nı, -gUçI” are used exactly as they were in historical periods, as well as “-qına > -ginAn, -günen, -yInAn, -nen; -mAzAm > -mAnAm, -mArAm; It is seen that some suffixes such as -IpdIr > -IfdIr > IfdI” continue their archaic shape features with different uses.

Özet

Kars, tarihî ve kültürel olarak köklü bir geçmişe sahiptir. Dil ve kültür açısından eski Türkçenin izlerini dil özelliklerinde ve söz varlığında yaşatan en zengin ağız gruplarındandır. Bu sebeple bütün Anadolu ağızlarında olduğu gibi Kars ağızlarında da standart Türkçeden farklı olarak Türk boylarının ağız özelliklerinin etkisi ile veya çeşitli sebeplerle kullanımına devam edilen birçok arkaik unsurun varlığı da dikkati çekmektedir. Söyleyişte karşımıza çıkan bu arkaik unsurlar, zaman içerisinde ya kullanımdan düşmüş ya da bölgesel olarak belli ağız gruplarıyla sınırlı kalmıştır. Bu çalışmada Doğu Grubu Ağızlarından biri olan Kars ağızlarında ses ve şekil özellikleri bakımından Eski Türkçenin ve tarihî Türk lehçelerinin yansımaları üzerinde durulmuştur. Hem Eski Anadolu Türkçesinin hem de Doğu ve Kıpçak lehçelerinin etkisinin görüldüğü Kars ağızlarıyla ilgili yapılmış olan derleme çalışmalarından ve günlük hayatta kullanılan ağız özelliklerinden hareketle tespit ettiğimiz çeşitli ses ve şekil özellikleri tarihî lehçelerdeki kullanımlarına da yer verilerek tanıklarıyla gösterilmeye çalışılmıştır. Bu açıdan Kars ağızlarına bakıldığında “d > ≠, p > f, b > m” gibi Türkçenin ünsüz seslerinin doğal eğilimi olan açıklık derecesini arttırma yönlü olarak süreksiz seslerden sürekli seslere doğru bir değişimle arkaik ses özelliklerinin; “+n+Ø / +nı, gUçI” gibi bazı eklerin tarihî devirlerdeki biçimleriyle aynen kullanımlarının yanı sıra “ qına > ginAn, günen, yInAn, nen; mAzAm > mAnAm, mArAm; IpdIr > IfdIr > IfdI” gibi bazı eklerin de farklı kullanımlarıyla arkaik şekil özelliklerinin devam ettirildiği görülmektedir.

Keywords: Anadolu Ağızları, Kars, ses özellikleri, şekil özellikleri, arkaik.