THE CENSORSHIP AND BAN OF THE MERCHANT OF VENICE IN ISTANBUL OF THE LATE OTTOMAN PERIOD

GEÇ OSMANLI DÖNEMİ İSTANBUL’UNDA VENEDİK TACİRİ OYUNUNUN SANSÜRLENMESİ VE YASAKLANMASI

Abstract

Researchers studying the bans on dramatic works in the Ottoman Empire mainly put forward two possible reasons in relation to censoring and banning of Shakespeare’s The Merchant of Venice in the late imperial period. One of these possibilities is a rumour alleging that Abdülhamid II, during a performance at the palace theatre, became so frightened when the actor playing Shylock began sharpening his knife that he immediately banned the play. The other reason is related to the play’s capability to cause a conflict among religious minorities in the Empire. The lack of comprehensive academic sources on the incident prevented researchers from reaching precise outcomes. Moreover, there is no existing research on the ban of the translation of the play. This is largely due to the limited availability of formal papers in the State Archives until recently. The classification and scanning of the documents held at the State Archives in Turkey have provided researchers with new evidence. Accordingly, this study explores the process of censoring and banning of The Merchant of Venice in the light of historical documents and formal correspondence with the aim of contributing to the discussions in this field.

Özet

Osmanlı İmparatorluğu’nda tiyatro eserlerinin yasaklanmasını çalışan araştırmacılar, Shakespeare’in Venedik Taciri oyununun geç imparatorluk döneminde sansürlenmesi ve yasaklanması ile ilgili olarak temelde iki muhtemel sebep ortaya koyarlar. Bu ihtimallerden biri olan bir söylentiye göre saray tiyatrosundaki bir gösterim sırasında Shylock’u oynayan aktör bıçağını bilerken II. Abdülhamid öyle korkmuştur ki hemen oyunu yasaklatmıştır. Diğer neden ise oyunun İmparatorluk’taki dini azınlıklar arasında bir karışıklık çıkarabilme kapasitesi ile ilgilidir. Olay hakkındaki kapsamlı akademik kaynakların eksikliği araştırmacıların net sonuçlara ulaşmalarına engel olmuştur. Dahası, oyunun çevirisinin yasaklanması şimdiye dek hiçbir araştırmada incelenmemiştir. Alandaki bu boşlukların temel nedenlerinden biri Devlet Arşivleri’ndeki resmi belgelerin uzun bir süre kamuya kısmen açık olmasıydı. Ancak Türkiye’deki Devlet Arşivleri’nde son zamanlarda hızlanan belge tasnifi ve taraması gibi arşiv çalışmaları araştırmacılara yeni ortaya çıkarılmış gerçekler sundu. Buna bağlı olarak bu çalışma, alandaki tartışmalara katkıda bulunmak amacıyla Venedik Taciri oyununun sansürlenmesi ve sahnelenmesinin engellenmesi sürecini tarihi belgeler ve resmi yazışmalar ışığında incelemektedir.