İBN CİNNİ’YE GÖRE BELAĞATİN TERTİB ve HAZF KONULARINDAKİ DİLBİLGİSEL ÇÖZÜMLEMEDEKİ ETKİSİ

Özet

Çalışmamızda İbn Cinni’nin ‘tertib’ ve ‘hazf’ konularında dilbilimsel çözümlemesinde belagatin etkisi konusu ele alınmıştır. Ayrıca bu çalışma dilbilimsel olarak mümkün görülen çerçevede birçok değişikliklere uğrayan takdim, tehir ve hazf konularında edebi etki bırakan yapısal yöntemlerin etrafında ayrıntılı olarak yapılan bir çalışmadır. Fakat çalışmada estetik belagat görüşü uyarınca değişikliklerin dilbilimsel çözümlemesine odaklanılmıştır. Çalışmada hazfin edebi etkisine değil bilakis dilsel kullanım yöntemleri içerisinde bizi hazfe yönlendiren edebi etkiye odaklanılmıştır. Burada belagatten kasıt eğitim-öğretim süresince öğretilmekte olan belagat değildir. Cümlelere farklı estetikler katan, dil kullanıcısını diğer dilsel kullanımların yerine tertib ve hazfe iten edebi belagattir. İşte bu durum araştırmada da ortaya koyacağımız olguların çoğunda görüleceği gibi İbn Cinni’nin de kastetmiş olduğu belagattir. Çalışmada dilbilimsel analizlerde bilimsel konuları ortaya koymada en uygun yöntem olması sebebiyle betimsel yöntem kullanılmıştır. Fakat çalışmada İbn Cinni’nin kabul etmiş olduğu dilbilimsel boyutlara sahip tüm hazf çeşitleri ele alınmamış olup sadece estetik belagat anlayışı çerçevesinde İbn Cinni’nin çözümlemiş olduğu en bariz olgulara değinilmiştir.