Duygudurum bozuklukları ile huy, karakter ve kişilik ilişkisi

Özet

Huy (tem­pe­ra­ment), ka­rak­ter ve ki­şi­lik kav­ram­la­rı ço­ğu za­man yan­lış ola­rak eş an­lam­da kul­la­nıl­mak­la bir­lik­te fark­lı an­lam­lar ta­şı­mak­ta­dır. Hi­pok­rat’ın dört sıvı ku­ra­mın­dan be­ri ba­zı huy­la­rın ve ki­şi­lik özel­lik­le­ri­nin psi­ki­yat­rik bo­zuk­luk­la­ra yat­kın­lık ya­rat­tı­ğı dü­şü­nül­müş­tür. Kra­epe­lin, Schne­ider ve Kretsch­mer be­lir­gin psi­ki­yat­rik bo­zuk­luk­la­rın mi­nör çe­şit­le­ri ola­rak ta­nım­la­dık­la­rı huy özel­lik­le­ri­nin bir yel­pa­ze üze­rin­de yer al­dı­ğı­nı söy­le­yen ilk ya­zar­lar­dır. Akis­kal’ın “si­lik iki­uç­lu­luk” ve “duy­gu­la­nım­sal huy­lar” (af­fec­ti­ve tem­pe­ra­ments) kav­ram­la­rı, ta­nım­la­yı­cı psi­ki­yat­ri­de önem­li bir ge­liş­me­dir. Bu­nun ya­nı sı­ra, Clo­nin­ger’in hu­yun bi­yo­lo­jik ve ge­ne­tik yö­nü­nü vurgulayarak ge­liş­tir­di­ği dört bo­yu­tu huy ve üç bo­yu­tu ka­rak­te­ri ta­nım­la­yan psi­ko­bi­yo­lo­jik yak­la­şı­mı, ki­şi­li­ği huy ve ka­rak­te­rin bi­le­şi­mi ola­rak ta­nım­la­mak­ta­dır. Ki­şi­lik bo­zuk­luk­la­rı ve duy­gu­du­rum bo­zuk­luk­la­rı ara­sın­da­ki iliş­ki üze­ri­ne fark­lı var­sa­yım­lar öne sü­rül­müş­tür an­cak he­nüz hiç bi­ri tek ba­şı­na ye­ter­li açık­la­ma­yı sağ­la­ya­ma­mak­ta­dır. DSM-III ile çok ek­sen­li sı­nıf­la­ma ge­ti­ri­le­rek, ki­şi­lik bo­zuk­luk­la­rı, Ek­sen II bo­zuk­luk­lar al­tın­da in­ce­len­miş­tir. Bu ya­zı­da, duy­gu­du­rum bo­zuk­luk­la­rı­na ge­ti­ri­len sı­nıf­lan­dır­ma­cı ve bo­yut­sal yak­la­şım­lar in­ce­len­mek­te, eş­lik eden huy, ka­rak­ter ve ki­şi­lik bo­zuk­luk­la­rı tar­tı­şıl­mak­ta­dır. Bu amaç­la aşa­ğı­da­ki anah­tar söz­cük­ler kul­la­nı­la­rak, 1980-2004 yıl­la­rı ara­sın­da ya­pı­lan ya­yın­lar med­li­ne (Pub/med) ile ta­ran­mış­tır. Ula­şı­lan kay­nak­lar ışı­ğın­da huy, ki­şi­lik ve ka­rak­ter özel­lik­le­ri­nin duy­gu­du­rum bo­zuk­luk­la­rıy­la bir­lik­te­li­ği­nin kli­nik öne­mi tar­tı­şıl­mak­ta­dır.