ARAPÇA LÜGATLER VE İNDEKS KİTAPLARI

Özet

Bütün dillerde, lügat/sözlük çalışmalarının önemli yeri vardır. Arap dilinde de gerekdilin öğrenim ve öğretiminde ve gerekse başta Kur’ân-ı Kerim ve Hadis-i Şerif olmaküzere klasik metinlerin anlaşılması ve dili tespit etme yönünde yapılan sözlük çalışmaları,değişik başlıklar altında çok erken dönemde başlamıştır. İkinci hicri asrın başlarındanitibaren geliştirilen farklı yöntemlerle aralıksız sürmüştür. Son dönemlerde yapılanindeks çalışmaları ile de iyice geliştirilmiştir. Çeşitli müellifler tarafından yazılan busözlük ve indekslerden bir kısmı telif edildiği tarihten günümüze kadar geçerliliğinisürdürmüş ve Arap Dili ve İslam bilimleri alanında çalışan her kesin baş ucu kitabıolmuştur. Bu makalemizde, bu sözlüklerden çok önemli gördüğümüz bazılarını ele alıponları tanıttık, metotları, kullanma yöntemleri ve telif amaçları hakkında bilgi verdik.Bunları önce lügatler/sözlükler ve kelime indeksleri olarak ikiye ayırdık. Ardından dasözlükleri; son harf esasına göre tasnif edilenler ( es-Sihah, Lisânu’l- ‘Arab, Kâmûsu’lmuhîtve Tâcu’l- ‘arûs) ve ilk harf esasına göre tasnif edilenler (Esâsu’l-belâğa veMisbâhu’l- münîr) olarak iki başlık altında tanıttık. Devamla da konularına göre tasnifedilen sözlüklere değinip önemlilerinin adlarını verdikten sonra, alanın en kapsamlı ve enmükemmel sözlüğü olan el-_Muhassas’ı tanıttık. Makalemizin ikinci bölümünü oluşturan“İndeks Kitapları” başlığı altında da el-Mu’cemu’l – Mufehres Li Elfâzi’l – Kur’âni’l-Kerîm ve el-Mu‘cem el – Mufehres li Elfâzi’l – Hadîs ve Miftâhu Kunûzi’s- Sunnehakkında bilgi verdik. Yine her biri alanının en önemli eserlerinden olan el-Mufredât veKeşşafü Istılâhâti’l – Funûn ve’l- ‘ulûm’u da bu bölümün devamında tanıttık.

Keywords: Lügat, Kâmûs, es- Sihâh, Lisânu’l- ‘Arab, Tâcu’l- ‘arûs, Esâsu’lbelâğa, Misbâhu’l- münîr, el- mu’cemu’l- müfehres, el-Müfredât