Jurisprudential Topics and Their Criticism Discussed By Molla Lutfī Of Tokat In His Manuscript “Risālah Muta'alliqah Bi Ayah Al-Ḥajj”

Tokatlı Molla Lutfi’nin “Risâle Müte‘Allika Bi Âyeti’l-Hac” İsimli Yazma Eserinde Ele Aldığı Fıkhi Konular Ve Tenkitleri

Abstract

Molla Lutfī of Tokat is one of the fifteenth-century Ottoman scholars. His work “Risālah (Kalimāt) Muta'alliqah bi Ayah al- Ḥajj” covers many jurisprudential issues about al- Ḥajj (pilgrimage). In the mentioned work, he criticized the interpretation for the verses 196-198 of surah al Baqarah in the book “al-Kashshāf 'an Haqā'iq Ghawāmid al- Tanzīl wa 'Uyūn al-Aqāwīl fī Wujūh al-Ta'wīl” which is written predominantly in dirāyah method by the Mu’tazilī scholar al-Zamakhsharī, and the commentaries and annotations written on this interpretation. This study discusses the conditions of Ḥajj, the isssue whether the ʿUmrah is wajib or not, abrogation of an āyah by an hadith, the time for three days fasting during Ḥajj, certain times for performing the rituals of Ḥajj, the issue whether the waqfa on Arafah is wajib or not, and also Molla Lutfi’s views and objections on these topics.

Özet

Osmanlı dönemi 15. yy. alimlerinden Tokatlı Molla Lutfi hac ile ilgili pek çok fıkhi meseleyi içeren “Risâle (Kelimât) müte‘allika bi âyeti’l-hac” isimli eserinde Mu‘tezile âlimlerinden Zemahşerî’nin ağırlıklı olarak dirayet metoduyla yazdığı tefsiri el-Keşşâf an haķâiķı ġavâmizi’t-tenzîl ve uyûni’l-eķâvîl fî vücûhi’t-tenvîl’ isimli eserinde Bakara suresinin 196-198. ayetlerine yaptığı tefsiri ve daha çok da bu tefsir üzerine yazılmış şerh ve haşiyeleri tenkit etmiştir. Bu çalışmada haccı tamamlama şartı, umrenin vacip olup olmadığı, hadisin Kur’an’ı neshi, hacda üç gün orucun tutulma vakti, hacta yapılacak görevlerin belli aylarda geçerli olduğu, arafat vakfesinin vacip olup olmadığı konuları ve bu konularda Molla Lutfi’nin görüşleri ve itirazları ele alınmıştır.