TÜRKİYE TÜRKÇESİ İLE ÖZBEK TÜRKÇESİNDE NEZAKET ANLAMI TAŞIYAN SESLENMELER

Özet

Türkçede nezaket anlamı, kendine özgü biçimde, çeşitli unsurlar aracılığıyla ifade edilir. Bu açıdan cümle kuruluşu, üslup ayrıcalık taşır. Bu makale cümlelerde nezaket anlamının seslenmeler aracılığıyla yansıtılması konusunu incelemektedir. Bu makale, sadece Türkiye Türkçesinde bulunan seslenmelerdeki nezaket anlamı üzerinde durmayıp bunları Özbek Türkçesindeki bazı seslenmelerle karşılaştırarak aynı dil ailesinden olan bu iki yazı dilinin benzer ve farklı yanlarını ortaya koymayı denemektedir. Türkiye Türkçesinde ve Özbek Türkçesinde nezaket bildiren seslenmeler, “bey, hanım, bay, bayan, efendi, beyefendi, hanımefendi” hitap sözleri; “teyze, amca, beybaba, abla, kardeş, hemşire, dede, nine, evlat, yavru, oğul, kız” akrabalık adları; “öğretmen, patron, hoca, müdür, büyükelçi, sultan, yüzbaşı” unvanları ve benzetme kelimeleri ile ifadesini bulur.