- — AJIndex

TARİH VE SİYASETNAMELER ÇERÇEVESİNDE KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA VEZİR HİKÂYELERİ

Abstract

Politic books are works written to give advice to the sultans and the other statesmen as regards to the administration of the State. By quoting these advice and ideas, the writer/poet gives examples of some historical events and administrators who have made a mark on the mind. S/he sometimes tell congruous anectodes aimed to lead the administrators to gain experience from the historical events (circumsttances). Within classical Turkish literature in many fictional works protagonists of which are characters like sultans and viziers, the narrators give advice to the administrators by referring to historical important persons. The adventures of the heroes of the fictional world and those of the historical ones frequently resemble each other. This kind of case is also seen in several stories told in the moral works. In this article, the adventures and appearances of the types of viziers in stories written in prose and poems in classical Turkish literature are examined with a parallelism to the ideas written in the works in the form of politicbooks and similar events in history. In this way, the common bibliographical values of the works written in different disciplines in the classical period for investigations of literature and history are tried to be found out.

Özet

Siyasetnameler sultanlara ve diğer devlet adamlarına devlet yönetimiyle ilgili öğüt vermek için yazılan eserlerdir. Yazar/şair bu öğüt ve fikirleri aktarırken tarihte yaşanmış olaylardan ve hafızalarda iz bırakmış yöneticilerden örnekler verir. Bazen konuya uygun kıssalar anlatır ve böylece yöneticilerin tarihî olaylardan ders çıkarmasını ister. Klasik Türk edebiyatında kaleme alınan ve kahramanları sultan, vezir gibi tipler olan pek çok kurgusal eserde de yönetici hikâyeleri anlatılırken tarihî şahsiyetlere telmihte bulunulur ve devlet adamlarına nasihat verilir. Çoğu defa kurmaca dünyanın kahramanlarının maceralarıyla tarihî kişiliklerin yaşadıkları birbirine benzer. Bu durum ahlakî eserlerde anlatılan pek çok hikâyede de kendisini gösterir. Bu makalede de klasik Türk edebiyatının mensur ve manzum hikâyelerindeki vezir tiplerinin maceraları ve görünümleri siyasetname tarzında yazılmış eserlerdeki fikirler ve tarihteki benzer olaylar paralelliğinde ele alınmıştır. Böylelikle klasik dönemde farklı alanlarda yazılan eserlerin edebiyat ve tarih incelemeleri için ortak kaynaklık değerleri ortaya konmaya çalışılmıştır