The Analysis and Critical Editon of İbrahim Hakkı Erzurumi’s Treatise Entitled Ḥiṣn al-ʿārifīn min fitan al-zamān fī kulli ān

İbrâhim Hakkı Erzurûmî’nin Hısnü’l-ârifîn min fiteni’z-zamân fî külli ân Adlı Risalesinin Tahkik ve Tahlili

Abstract

This article provides an analysis and critical edition of Ḥiṣn al-ʿārifīn min fitan al-zamān fī kulli ān by İbrahim Hakkı Erzurumi, one of the most esteemed Sufi scholars in the Ottoman Empire during the eighteenth century. It also seeks to locate the work—of which eight copies have been found—in the literature. The treatise addresses the question of preserving and disclosing secrets, one of the central themes of Sufism, and has not been the topic of previous academic studies. The article attempts to determine the position of the treatise in Ottoman Sufism’s history. Additionally, the purpose of its production has been examined in the context of the author’s life story. On the other hand, it has been argued that the poems added to the treatise have a didactic rather than literary purpose.

Özet

Bu çalışma XVIII. asır Osmanlı coğrafyasının önde gelen âlim ve sufilerinden İbrâhim Hakkı Erzurûmî’nin Hısnü’l-ârifîn min fiteni’z-zamân fî külli ân (Her an ve zamanda meydana gelen ve gelecek fitnelerden uzak duran âriflerin sığınağı hisar) adlı risalesinin, sekiz nüshası üzerinden tahkikli neşrini ortaya koymayı ve literatürdeki yerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Sırların ketmi/keşfi meselesini konu edinen risale üzerine herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Makalede kaynak ve mevzularına da değinilen risalenin Osmanlı tasavvuf tarihindeki yeri belirlenmeye çalışılmış, ayrıca telif sebebi, Erzurûmî’nin hayat hikâyesi bağlamında incelenmiştir. Makalede, risaleye eklenen manzumelerin edebî bir maksat gütmeyip didaktik bir rol taşıdığı iddia edilmiştir.

Keywords: İbrâhim Hakkı Erzurûmî, Osmanlı tasavvufu, sırrı muhafaza, hikemiyat