Commentary on Tantarani’s Kasida al-Tantaraniyya by Mudarris-Mufti Kemaleddin Harputi

Müderris-Müftü Mehmed Kemâleddin Harputî'nin Kasîde-i Tantarâniyye Şerhi

Abstract

The Kasida al-Tantarâniyya, written by Abdürrezzâk Tantarânî for praising the great Seljuk State's famous vizier Nizâmülmülk, occupies an important place in the history of Turkish culture and literature due to his artistic language and rich eloquence examples. Because of exaggerated expressions of love, the kasida, which evokes na'ts written for the prophet Muhammed, was regarded as na't according to some authorship and make it to be read in various places for centuries. One of the last commentator of the Kasida al-Tantarâniyya, which is explained in Arabic, Persian and Turkish as poetry and manuscript, is Mehmed Kemâleddin Efendi, a mudarris, mufti and one of the last representatives of Turkish-Islamic literature in the Ottoman Empire and also is from Harput (today known as Elazığ). While Kemâleddin Efendi created his work published in Hazîne-i Fünûn, he benefited from the Arabic Kasîde al-Tantarâniyya of Süleyman b. İbrâhim. In this article, a variety of information was given about kasida, and commentary of the Kasida al-Tantarâniyya of Kemâleddin Efendi, which is one of the last examples of the Ottoman commentary tradition, was quoted in present-day letters

Özet

Mûînüddîn Ebû Nasr Ahmed b. Abdirrezzâk et-Tantarânî el-Merâğî tarafından Büyük Selçuklu Devleti’nin meşhur vezîri Nizâmülmülk’ü medhetme gâyesiyle yazılan Kasîde-i Tantarâniyye san‛atlı dili ve barındırdığı zengin belâgat örnekleri sebebiyle İslâm kültür ve edebiyat tarihinde önemli bir yer tutmuştur. Abartılı sevgi ifâdeleri sebebiyle Hz. Peygamber için yazılmış na‛tleri çağrıştıran kasîde, bazı müelliflerce na‛t olarak kabul edilmiş, bu da onun asırlar boyunca çeşitli mahfillerde okunmasına vesile olmuştur. Arapça, Farsça, Türkçe manzum ve mensûr birçok şerhi yapılan Kasîde-i Tantarâniyye’nin son şârihlerinden biri Türk-İslâm edebiyatının Osmanlı’daki son temsilcilerinden olan Harputlu (Elazığ) müderris-müftü Mehmed Kemâleddin Efendi’dir. Kemâleddin Efendi, Hazîne-i Fünûn mecmûasında tefrika ettiği eserini oluştururken büyük ölçüde Hâfız Süleymân b. İbrâhim’in Arapça Şerhu Kasîdeti’t-Tantarâniyye’sinden faydalanmıştır. Bu makalede söz konusu kasîde hakkında çeşitli bilgiler verilmiş, Osmanlı şerh geleneğinin son örneklerinden biri olan Kemâleddin Efendi’nin Kasîde-i Tantarâniyye şerhinin kaynakları tespit edilmiş ve şerh bugünkü harflere aktarılmıştır.

Keywords: Abdürrezzâk Tantarânî, Süleymân b. İbrâhim, Kemâleddin Harputî, Kasîde-i Tantarâniyye, Hazîne-i Fünûn