DIRECT AND INDIRECT EFFECTS OF FOREIGN STATES IN THE ASSYRIAN AND SHEIKH SAID REBELLION

NASTURİ VE ŞEYH SAİD AYAKLANMALARINDA YABANCI DEVLETLERİN DOĞRUDAN VE DOLAYLI ETKİLERİ

Abstract

The subject of this article is the influence of foreign states on the Assyrian and Sheikh Said Rebellion that took place in the early republican period. Among these rebellions, the Assyrian Rebellion is an uprising directly supported by England. Assyrians, who had separatist views, rebelled against the Republic of Turkey with the provocation of England when the Mosul Question turned into a conflict. The rebellion was quickly suppressed. Only four months after the suppression of the Assyrian Rebellion, the Sheikh Said Rebellion broke out. While the British directed this rebellion in the background, its allies namely the French, Italians and USSR either directly or indirectly supported the revolt or tried to prevent the Turkish State from suppressing the rebellion. However, the government under Mustafa Kemal Pasha was also able to suppress this rebellion in a short time. The purpose of the study was to contribute to the understanding of the proxy wars that are repeated in the region today by examining and interpreting the roles of European governments, especially England, in the emergence and spread of these uprisings that took place in the first years of the Republic.

Özet

Bu makalede, erken cumhuriyet döneminde gerçekleşen Nasturi ve Şeyh Said Ayaklanmalarına yabancı devletlerin doğrudan ve dolaylı etkileri incelenmiştir. Nasturi ve Şeyh Said Ayaklanmaları, yeni kurulan Türk Devleti’nin Cumhuriyet rejimini oturtmaya çalıştığı bir dönemde ortaya çıkmışlardır. Bu isyanlardan Nasturi Ayaklanması, bilhassa İngiltere’nin doğrudan desteklediği bir başkaldırıdır. Ayrılıkçı görüşler taşıyan Nasturiler, Musul Sorununun bir anlaşmazlığa dönüştüğü sırada İngiltere’nin kışkırtmasıyla Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne karşı ayaklanmışlardır. İsyan kısa sürede bastırılmıştır. Nasturi Ayaklanmasının bastırılmasından sadece dört ay sonra Şeyh Said İsyanı çıkmıştır. İngilizler bu isyanı arka planda yönlendirirken onun müttefikleri Fransızlar, İtalyanlar ve SSCB bazen doğrudan bazen de dolaylı olarak ya isyanı desteklemişler ya da ayaklanmayı bastırmaya çalışan Türk Devletini engellemeye çalışmışlardır. Ancak Mustafa Kemal Paşa idaresindeki hükümet, bu isyanı da kısa sürede bastırabilmiştir. Sonuçta ise Nasturi ve Şeyh Said Ayaklanmalarının Türk Devleti’ne maliyeti ağır olmuş; Türkiye İngiltere ile Ankara Antlaşmasını imzalayarak Musul üzerindeki bütün haklarından feragat etmek zorunda kalmıştır. Çalışmanın amacı; İngiltere başta olmak üzere Avrupalı devletlerin Cumhuriyet’in ilk yıllarında meydana gelen bu ayaklanmaların çıkartılması ve yayılmasındaki rollerini belgeler ışığında inceleyip yorumlayarak bugün bölgede tekrarlanan vekâlet savaşlarının anlaşılmasına katkı sağlamaktır.