Sources of Islamic Zoning Law and Studies in this Field from Past to Present

İslam İmar Hukukunun Kaynakları ve Bu Alanda Geçmişten Günümüze Yapılan Çalışmalar

Abstract

In this study, the main sources and studies on “Zoning Law”, which is one of the important and untouched areas of Islamic law, are discussed. In this sense, the subject has been started by presenting both lexical and terminological definitions of the concept of “zoning”. He concept in question is frequently emphasized in the Qur’an, which is an important sign indicating that Islam has given significant attention to the evelopment of the earth. In addition, this emphasis on zoning in the Qur’an is an important factor for Muslims to consider it as a form of worship. After conceptual evaluation of the subject matter, the evidences and sources related to the field in question are examined by dividing them into two parts as “main ones” and “secondary ones”, Under the section about the “main” evidences and sources, the one from the “Qur’an” and the “Sunnah” , as well as the provisions from the Qur’an related to the subject have been presented. It is emphasized that there are many hadiths that contain general regulations related to the subject of the article and that Muslim jurists resolved many issues on this subject by means of the context of these hadiths, especially within the contexr of hadith called the “harm hadith”. As for the secondary sources related to the subject, they are “customary practices”, “public benefit (maslaha)”, “juristic preference (istihsan)” and “presumption of continuity (istishab)”, and the effects of each of them on the subject matter has been tried to be revealed. In this regard, customary practices were used to solve cases between neighbors related to easement rights, such as determination of ownership of the common wall while maslaha was influential in observing the public benefit in construction and settlements, and eliminating the ones that will harm the community. Juristic preference (istihsan) was also a fundamental basis in solving the issues related to zoning law and it was frequently employed especially by Hanafis in solving problems related to harm. As for the proof of istishab, which means that a ruling is presumed continuing unless there is an evidence stating otherwise, it is also one of the sources used in the resolution of the conflicts arising from common use. Then article, dealt with how the issues related to the “Islamic Zoning Law” are examined in the Islamic law books and stated that they are generally examined under the sections related to Zoning Law. It also pointed out that the issues related to Zoning Law were examined under separate chapters in some works. The issues and chapters related to Zoning Law are titled “an-nawazil”, “judgement”, “hisba”, “al-shurut wa’al-sijillat”, “public law” and “al-aşhbâh wa’al-nazâir” written in the field of general maxims. In addition to these, the relevant issues have also been dealt with independently in the works written in the form of treatises starting from a very early period. There are also some voluminous studies written by some jurists on the subject. The article also provides detailed information about some prominent works and their authors. More over it has been stated that there are recent critical editions of such works in manuscripts form.

Özet

Bu çalışmada İslam hukukunun önemli alanlarından birisi olan “İmar Hukuku” ile ilgili temel kaynak ve çalışmalar üzerinde durulmuştur. Bu anlamda konuya ilk olarak “imar” kavramının lügat ve terim anlamları üzerinde durularak başlanmıştır. Burada Kur’ân’ı Kerîm’de söz konusu kavramın sıklıkla vurgulandığı ifade edilmiş ve bunun İslam’ın yeryüzünün imarına vermiş olduğu değerin en önemli göstergesi olduğu belirtilmiştir. Ayrıca Kur’an’daki bu vurgunun Müslümanların yeryüzünün imarını ibadet gibi telakki etmelerinde önemli bir etken olduğu ifade edilmiştir. Daha sonra söz konusu alanla ilgili delil veyahut da kaynak olma özelliği taşıyan hususlar ele alınmış ve bunlar “aslî” ve “fer‘î” olarak iki kısma ayrılmıştır. Bunlardan “aslî” kaynak kapsamında olanların “Kur’ân” ve “sünnet” ten ibaret olduğu belirtilmiş ve özellikle sünnet kapsamında söz konusu alanla ilgili genel düzenlemeler içeren birçok hadisin olduğu ve bu konudaki birçok meselenin bunlar özellikle de “zarar hadisi” bağlamında çözüme kavuşturulduğu ifade edilmiştir. İlgili alanla alakalı fer‘î kaynakların ise “örf”, “maslahat”, “istihsan” ve “istishâb” olduğu ifade edilerek her birinin söz konusu alana olan etkisi ortaya koyulmuştur. Bu anlamda örfün irtifak hakları, ortak duvar mülkiyetinin tespiti vb. durumlarla ilgili komşular arasında meydana gelen davaların çözümünde, maslahatın ise yapı ve yapılaşmada birey ve topluma fayda sağlayacak hususların gözetilmesi, zarar vereceklerin ise giderilmesi konularında fakihlerce esas alındığı ifade edilmiştir. Yine bu alanla ilgili meselelerin çözümünde istihsanın temel bir dayanak olduğu ve özellikle Hanefîlerce zararla ilgili meselelerin çözümünde sıkça kullanıldığı belirtilmiştir. Bir şeyin bulunduğu hal üzere kalmasını ifade eden istishâbın da ortak kullanımdan kaynaklı bir takım ihtilafların çözümünde başvurulan bir kaynak olduğu vurgulanmıştır. Daha sonra ilk olarak “İslam İmar Hukuku” ile ilgili meselelerin fıkıh kitapları içerisinde yer alma şekilleri üzerinde durulmuş ve genellikle de bunlara ilgili oldukları fıkıh başlıkları altında yer verildiği ifade edilmiştir. Ayrıca irtibatlı olmaları yönüyle bazı eserlerde ilgili hususların ayrı bir fasıl içerisinde zikredildiği ve bunlarında “en-nevâzil”, “yargı”, “hisbe”, “eş-şurût ve’s-sicillât”, “kamu hukuku” ve kavâid-i külliye alanında yazılan “el-eşbâh ve’n-nezâir” türü eserler olduğu belirtilmiştir. Bunun yanında oldukça erken bir dönemden itibaren genel olarak risale şeklinde yazılan eserlerde ilgili hususların müstakil olarak da ele alındığı bunun yanında bazı fakihlerce belirli bir hacme sahip çalışmaların da yapıldığı ifade edilmiş ve bunlardan öne çıkanlar hakkında da detaylı bilgiler verilmiştir. Ayrıca günümüzde de bir kısmı geçmişteki yazma eserlerin tahkik ve neşri olmak üzere ilgili alanda bazı çalışmaların yapıldığı da ifade edilmiştir.