Formal and Semantic Hierarchy of Turkish Transitive Verbs

Abstract

In Turkish, transitivity is defined according to both syntactic and semantic criteria. However, the types of transitional verbs and sentences, determined by the semantic and syntactic criteria, often contradict each other. Sometimes, a verb or sentence which meets the semantic condition may not satisfy the syntactic or vice versa. There are two reasons cause this contradiction. The first is due to the reason for adherence of transitivity to strict syntactic qualification and not taking the specific encoding situation of prototype transitivity [NOM-ACC] into account or ignoring the frames out of valency-related verb-meaning codification. The second is the restraint of transitivity in prototype transitivity as a rigid semantic concept. However, transitivity is a gradual and multifactorial concept. Therefore, it is not possible to talk about a single transitivity, hence a single verb type and a single case frame in which transitivity is encoded. There are different degrees of transitivity, and they can be labeled in the range of high degree to low degree transitivity. The degrees of transitivity in Turkish are formally coded up to a point with different case frames. It has been investigated which phases of transitivity in Turkish and how far different degrees of transitivity can be coded with variable case frames in this work. Turkish transitive verb hierarchy and related classes are proposed based on semantic and syntactic parameters. The transitivity scale of Turkish and the semantic map of verb classes will be formed as the final stage of this study.

Özet

Türkçede geçişlilik hem söz dizimsel hem de anlamsal ölçütlere göre tanımlanır. Ancak anlamsal ve söz dizimsel ölçütler aracığıyla belirlenen geçişli fiil ve cümle tipleri çoğunlukla birbiriyle çelişir. Anlamsal koşulları sağlayan bir fiil ya da cümle kimi zaman söz dizimsel koşulları, söz dizimsel koşulları sağlayan bir fiil ya da cümle de bazen anlamsal koşulları sağlayamamaktadır. Bu çelişkinin iki sebebi vardır. Birincisi geçişliliğin katı söz dizimsel koşullara bağlanmasından ve prototip geçişliliğin kodlandığı [YALın-YÜKlüme] durum ya da istem çerçevesinin dışındaki fiil anlamı kodlama çerçevelerinin dikkate alınmamasından ileri gelir. İkinci ise geçişliliğin katı semantik bir kavram olarak kabul edilmesi ve prototip geçişlilikle kısıtlanmasıdır. Oysa geçişlilik aşamalı ve çok faktörlü bir kavramdır. Bu nedenle tek bir geçişlilikten, dolayısıyla tek bir fiil tipinden ve geçişliliğin kodlandığı tek bir durum çerçevesinden söz etmek mümkün değildir. Geçişliliğin farklı dereceleri vardır ve fiil sınıfları geçişlilik ölçeğinde yüksek ya da prototip geçişlilikten düşük geçişliliğe doğru sıralanır. Türkçede geçişliliğin dereceleri bir noktaya kadar formal olarak farklı durum çerçeveleriyle kodlanır. Bu çalışmada Türkçede geçişlilik derecesinin hangi aşamalardan oluştuğu ve geçişliliğin farklı derecelerinin nereye kadar farklı durum çerçeveleriyle kodlanabildiği araştırılmıştır. Anlamsal ve söz dizimsel parametrelerden hareketle Türkçe geçişli fiil hiyerarşisi ve sınıfları önerilmiştir. Çalışmanın sonunda Türkçe geçişlilik ölçeği ve fiil sınıflarının anlam haritası oluşturulmuştur.

Keywords: Geçişlilik hiyerarşisi, geçişli fiiller, durum çerçeveleri, Türkçe fiiller, istem