SOME ISSUES IN THE HISTORY OF KIPCHAK TURKIC WRITTEN LANGUAGES

Abstract

This article examines several issues in the history of Kipchak Turkic written languages, which do not emerge from the Central Asian Turkic literary tradition. The earliest major text in Kipchak Turkic, the Codex Cumanicus, is a Latin-script transcription and represents the features of spoken Cuman accurately. The Arabic orthographic system of Mamluk Kipchak may have changed during the Black Death, while some languages such as Old Tatar emerged in the aftermath of the Black Death. Later, Armeno-Kipchak seems to accurately represent the consonant harmony of East European Kipchak Turkic. The article concludes by showing, in the example of Kazan Tatar and Kazakh, how modern Cyrillic-based alphabets mask similarities in phonology between modern Kipchak Turkic languages.

Özet

Bu makale Orta Asya Türkçesi geleneğine bağlı olmayan Kıpçak Türkçesi yazı dillerinin tarihindeki bazı meselelere değinmektedir. Codex Cumanicus, Kıpçak Türkçesinde yazılan ilk önemli yadigar olup konuşulan Kuman dilinin özelliklerini tam olarak yansıtmaktadır. Memlük Kıpçakçasının Arap harfli imla sistemi “Kara ölüm” olarak adlandırılan veba salgınları döneminde değişmiş olabilirken Eski Tatarca gibi diller veba salgınının akabinde oluşmuştur. Daha sonraki dönemde gelişen Ermeni Kıpçakçası, Doğu Avrupa Kıpçak Türkçesindeki ünsüz uyumunu doğru biçimde yansıtıyor. Nihayetinde makale Kazan Tatarcası ve Kazakça’yı örnek alarak modern Kiril alfabelerinin modern Kıpçak Türkçesi dillerindeki benzerliklerini nasıl gizlediğini göstermeye çalışmaktadır.

Keywords: Kıpçak Türkçesi, Codex Cumanicus, Memlük Kıpçakçası, “Kara ölüm (veba)”, mezar yazıtları, Ermeni Kıpçakçası, Kazan Tatarcası, Kazakça, Kiril alfabesi.