Criticism as a Characteristic Feature of The Exegetical Hashiya Literature: An Analysıs of Some Criticims Levelled by Sadi Chalabi at Ibn Kamal Pasha

Tefsir Hâşiye Edebiyatının Karakteristik Bir Özelliği Olarak Eleştiri: Sa‘dî Çelebi’nin İbn Kemâl Paşa’ya Yönelik Bazı Eleştirilerinin Tahlili

Abstract

Subject and Purpose: Although it differs according to the approach of the annotator (muhashshi), criticism may be more or less found in almost the entire exegetical hashiya literature. In these works, criticisms are directed against the exegete (mufassir), the previous commentators and annotators or any author who has expressed an opinion on the matter. Being influential among the hashiya literature on al-Baidawi’s tafsir, Anwar alTanzil, the work of Sadi Chalabi can be considered as an important example in this regard. On numerous issues, Sadi Chalabi disagrees with al-Baidawi, other exegetes and annotators. One of the exegetes he criticizes heavily in that work is Ibn Kemal Pasha, his predecessor as Sheikh al-Islam. Criticisms explicitly or implicitly directed to al-Baidawi in Ibn Kemal Pasha’s tafsir are discussed by Sadi Chalabi. The aim of the study is to reach the definitions of how the criticisms in exegetical hashiya literature give these works a function. Method: In the study, texts were analyzed by deskriptive method, the opinions of mufessir and muhashshis were compared and the reasons for the ideas put forward were investigated. Results: Sadi Chalabi's criticisms of Ibn Kemal are, rather than concentrating on a specific point, pertinent to Ibn Kemal exegetical connotations. Explanations offered by Ibn Kemal in various instances including identifying the addressees of the verses, specifying the conceptual content of some wordcs and interpreting a theological issue are deemed inaccurate by Sadi Chalabi. It may be said that while Sadi Chalabi is in some cases right in criticizing Ibn Kemal, at times what Ibn Kemal means is not fully understood. Conclusions: In the final analysis the phenomenon of criticism in the exegetical hashiya literature provides these works with a function oriented towards in-depth study of the miscellaneous issues of other sciences in relation to tafsir as well as the meanings of the verses.

Özet

Konu ve Amaç: Muhaşşîlerin yaklaşımına göre farklılık arz etse de ‘eleştiri’ tefsir hâşiye literatürünün hemen hepsinde az veya çok bir yer işgal eder. Bu eserlerde takip edilen müfessire, önceki şârih ve muhaşşîlere ya da ilgili konuda görüş serdeden herhangi bir müellife eleştiriler yöneltilir. Sa‘dî Çelebi tarafından Beyzâvî’nin Envâru’t-tenzîl’i üzerine yazılan hâşiye literatürü arasında etkili olmuş eseri, bu hususun önemli örneklerinden addedilebilir. Sa‘dî Çelebi’nin bu eserinde müfessir Beyzâvî ile diğer müfessir ve muhaşşîlere pek çok konuda itirazları olmuştur. Onun yoğun bir şekilde eleştirdiği müfessirlerden biri şeyhülislâmlık makamından selefi olan İbn Kemâl Paşa’dır. İbn Kemâl’in tefsirinde Beyzâvî’ye açıktan veya zımnen yönelttiği tenkitler, Sa‘dî Çelebi tarafından tartışılmıştır. Çalışmanın amacı tefsir haşiyelerindeki eleştirilerin bu eserlere nasıl bir işlev kazandırdığına dair tespitlere ulaşmaktır. Yöntem: Çalışmada deskriptif yöntem ile metinler analiz edilmiş, müfessir ve muhaşşîlerin görüşleri karşılaştırılarak öne sürülen fikirlerin sebep ve keyfiyetleri araştırılmıştır. Bulgular: Sa‘dî Çelebi’nin İbn Kemâl’e yönelik bu eleştirileri belirli bir alana yoğunlaşmaktan ziyade İbn Kemâl’in tefsir tevcihleriyle ilgilidir. Sa‘dî Çelebi âyetin muhatabının kimler olduğu, bazı lafızların kavramsal içeriği ve kelâmî bir meselenin izahı gibi hususlarda İbn Kemâl’in bir takım açıklamalarını isabetli bulmamıştır. Kanaatimizce Sa‘dî Çelebi, İbn Kemâl’i eleştirirken bazı durumlarda haklı olmakla birlikte bazen de İbn Kemâl’in maksadı tam anlaşılamamıştır. Sonuç: Son tahlilde tefsir hâşiyelerindeki eleştiri olgusunun, bu eserlere hem âyetlerin kastının hem de tefsirle ilişkili olarak diğer ilimlerin çeşitli meselelerinin derinliğine incelenmesine yönelik bir işlev kazandırdığı söylenebilir.