Patent Hakkı-Sağlık Hakkı Çatışması Bağlamında İlaç Patenti: Anayasa Mahkemesi ve Hint Yüksek Mahkemesi’nin Novartis Kararları

Özet

Yirminci yüzyılda gelişme gösteren patent hakkının ilaçları da kapsamına alması oldukça yeni bir durumdur. İlaç ve benzeri ürünlerin hastalıkların tedavisinde kullanılan bir buluş olması yönüyle bazı problemler gün yüzüne çıkar. Bunlardan biri, özellikle ilaca erişimde güçlük yaşayan fakir ülke insanlarının sağlık hakkı ile “big pharmacy” olarak nitelenen uluslararası ilaç şirketlerinin ticari menfaatleri ve dolayısıyla patent haklarının karşı karşıya gelmesidir. Sorunun çözümünde dengeleyici yaklaşımlar ön plana çıkar. Nitekim etik değerler vurgusunun bulunduğu birçok akademik çalışma bu yaklaşımların altını çizmektedir. Kanaatimizce dengeleyici yaklaşımlardan ziyade ilacın patente konu olmasının kökten sorgulanması ve yeni bir düzlemin hayata geçirilmesi kaçınılmazdır. Bu çalışma, 2013 yılında Hint Yüksek Mahkemesi tarafından verilen Novartis Kararı ile 2018 yılında Türk Anayasa Mahkemesi tarafından verilen Novartis Kararı’nı yukarıda bahsi geçen çatışmayı vurgulayarak ele alma çabası gütmektedir. Mezkur kararlarda hukuki ihtilaf konusu olan patent aynı ilaca aittir. Glivec isimli bu kanser ilacının patent süresini uzatma talebi iki ülkenin de hukuk sistemi tarafından kabul edilmemiştir.