KAZAK TÜRKÇESİ VE ARAP ALFABESİ

Özet

Sözde bulunan seslerin, yazı dilinde gösterilmesi ve buna bağlı olarak okunması için belli harflerle belirtilmesi gerekir. Dil sesleri, yazıda belli grafik harflerle işaretlenir. Birbiri ardınca sıralanan harfler topluluğuna alfabe denir. Dünyada belirli sayıda alfabe sistemi vardır. Bunlardan birinin bir toplumca benimsenmesinde, tarihi bir gerçek olarak fonolojik ölçüler yerine, çok defa kültürel ve dini etkenler rol oynadığından, bazı alfabeler ile onu kullanan toplumların dilleri arasında denge kurulamamakta ve imla sorunları ortaya çıkmaktadır. Alfabe meselesi son zamanlarda Türk Dünyasında ve Türkolojide en çok tartışılan ve halen gündemde olan sorunlardan biridir. 10. yüzyıldan başlayarak Müslümanlığın Türkler arasında hızla yayılmaya başlaması, Arap yazısını bütün Türk ülkelerinin ortak yazısı durumuna getirdi. Kazak Türkçesi, Türk dilleri içerisinde en geniş sahada konuşulan Türk lehçesidir. Kazak alfabesinin yanı sıra imla ile ilgili de birçok çalışma yapılmıştır. Bu konuda Kazak aydını A. Baytursınov’un çalışmaları örnek gösterilebilir. Baytursınov’un Arap harfli Kazak Alfabesi 1929 yılına kadar ‘töte jazuv’ adıyla kullanılmıştır. Günümüzde bu alfabe Çin’de yaşayan Kazak Türkleri tarafından kullanılmaktadır. Bu araştırmada Kazakların Arap alfabesini kullandığı dönem, alfabeden dolayı ortaya çıkan önemli sorunlar ve problemler hakkında söz edilecek.

Abstract

The sounds in the word must be indicated by certain letters so that they are displayed in the written language and, accordingly, read. The sounds of the language are indicated in the text by certain graphic letters. A set of letters arranged one after another is called an alphabet. There are a certain number of alphabetic systems in the world. Because cultural and religious factors often play a role in place of phonological criteria as historical fact, spelling problems arise when there is an imbalance between certain scripts and the languages of the societies that use them. To date, the issue of the alphabet is one of the most discussed and still relevant in the Turkic world and in Turkic studies. Beginning in the 10th century, the rapid spread of Islam among the Turks made the Arabic script the common script of all Turkic countries. The Kazakh language is the most common among the Turkic languages. In addition to the Kazakh alphabet, a lot of research has been done on spelling. In this regard, the work of the Kazakh intellectual A. Baitursynov can be cited as an example. Baitursynov's Kazakh alphabet based on Arabic graphics was used until 1929 under the name «tote zhazu». Today, this alphabet is used by Kazakhs living in China. This study will consider the period of use of the Arabic alphabet by the Kazakhs, as well as the important questions and problems that have arisen in this.

Anahtar kelimeler: Dil, Alfabe, Türkoloji, Kazak Türkçesi, Arap alfabesi, Arap Harfli Kazak Alfabesi.