Aristoteles'te Poetik ve Etik Bütünlük Örneklerle Eylem, Karakter ve Erdem

Özet

Eylem ve karakter insanı geçmişte, şimdi var etmiş, gelecekte de var edecek olan iki önemli kavramdır. Eylem, bilinçli ve basiretli bir kişinin özgür iradesiyle tercih edilerek gerçekleştirilmişse o kişinin karakterinden söz edilebilir. Aristoteles’in ethik ve estetik görüşlerinde de eylem, karakter, özgür iradenin tercihi önemli bir yeri kaplar. Antik Yunan’da binlerce insana oynanan ritüel ve mitoloji kaynaklı tragedyaları inceleyerek dönemin tiyatro estetiğini oluşturduğu Poetika adlı eserinde de, eylem, karakter ve tragedyanın işlevi üzerine görüşlerini sunar. Onun görüşlerine göre bilimler pratik ve teorik olarak sınıflanabilir. Pratik bilimler eylemin kaynağı olan insanla-karakterle ilgilendiği için, onun tragedya görüşlerinden ve örneklerden yola çıkılarak tiyatro da pratik bir sanat olarak değerlendirilebilir. Çünkü tragedya da ortalamadan iyi olan bir karakterin başından geçen eylemin taklididir ve bu eylem, kişiyi, oluşturduğu arınmayla iyi’ye yöneltir. En önemli ve olgun tragedyalardan Aiskhylos’un “Zincire Vurulmuş Prometheus” ve Sophokles’in “Antigone” adlı oyunları, Aristoteles’in eylem, karakter, özgür irade, bireysel tercih ve ortalama ahlâk üzerine görüşlerini yansıtan iki örnektir. Ancak özgür iradesiyle bireysel tercihini kullanarak eylemini gerçekleştiren ve bu eylemi sonuna dek, tutarlı bir biçimde sürdüren trajik kahraman seyircide arınma sağlayabilir. Seyirci, tragedyanın oluşturduğu eşit güçlerin çatışmasını izler, arınır ve arınmanın ardından gelen dinginlik, Aristoteles’in total görüşlerinin hedefi olan iyi-bilge yurttaş düşüncesine hizmet eder. Aristoteles felsefesinin de temelini oluşturan eylem, karakter, özgür irade, bireysel tercih arasındaki bu diyalektik ilişki üzerine bir kez daha düşünmek, insanı ve değerlerini sorgulamak, insanı zenginleştirmek açısından önemlidir