Tiyatromuzda Epik ve Absürd Uyarlamalarda Düşünsel Tasarım ve Üretilen Görme Biçimi Üstüne Eleştirel Bir Okuma Modeli

Özet

Bu çalışma, tiyatromuzda 1950 sonrası oyun yazımında Batı Avrupa tiyatrosundan etkilenerek yazılan uyarlamalar üstüne eleştirel bir okuma modeli ve dramaturji önerileri sunma amacını taşımaktadır. Çalışmada, J.B.P.Moliere, A.Jerry, B.Brecht, S.Beckett, M.Frisch’in oyunlarından yapılan epik türdeki uyarlamalar temel örnekler olarak alınmakta, uyarlamalarda kaynak metinle olan düşünsel alış verişin düzeyi, ortaya çıkan sorunlar ve nedenleri karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Seçilen uyarlama oyunlar, tiyatromuzda yeni bir Türk tiyatrosu dili ve izleyicisi yaratma çabasının yanı sıra otoriter bir sosyo-politik yapılanmayla hesaplaşma amacını da taşıyan oyunlardır. Uyarlamaların görünen niyetinden ayrı olarak, iç işleyişinde ortaya koyduğu düşünme biçiminin ne derece de seçenek bir bakış oluşturduğunun araştırılması süregelen düşünce kalıplarının sahne üzerinde yeniden üretilmemesi için önem taşımaktadır. Metinlerin incelenmesinde, yerleşik anlatı kalıpları ve geleneksel halk tiyatrosu ögelerinin uyarlama oyun yazımı üzerine etkisi araştırılmakta, uyarlamaların okur/izleyiciyle kurduğu iletişim tasarısının kaynak metinden ayrılan yönü bulgulanmakta ve uyarlamalarda kaynak metnin ülkemiz şartlarına uygun hale getirilmesi çabasının ürettiği görme/düşünme biçiminin ne olduğu sorgulanmaktadır. Bu görme/düşünme biçimindeki toplumsal tezahürümüzün “Garbiyatçı Fantazi” kavramıyla olan ilişkisi disiplinler arası bir okumayla tartışılmakta ve dramaturji önerileri de bu noktadan hareketle oluşturulmaktadır.