ON THE MEANINGS OF OGUZ NAME IN ANATOLIAN DIALECTS

Abstract

Oguzs with other names Turkmens, who were in the history scene for many years by establishing independent states and sometimes living independently, in the Middle Asia, Iran, Anatolia, Africa and the Balkans, the first written documents of the Yenisey and Orkhun inscriptions, we can follow the assets of an important Turkish clans. While Kök Turkish inscriptions are witnessed to the existence of this clan, we come across the language features in the monumental work of Kâşgarlı Mahmud. Many different ideas have been put forward by Turkish and foreign scientists about the origins of this great Turkish tribe, who established important states for Turkish and world history, and sometimes referred to in both Chinese and Persian, Arab and Byzantine sources, sometimes with hostility and hatred. Some researchers ethnically connects the name Oguz to the word “ok”, while some researchers pointed out the z / r change in Turkish dialects and mentioned the equivalence of oguz / ogur. In some articles published in recent years, it has been suggested that Oguz name is related to ox used as animal name. In our article, after briefly mentioning the history of Oguzs, the views put forward on the origin of the name of Oguz will be included and then the data obtained by scanning from historical texts will be transferred starting from the first Turkish texts in which the name Oguz is seen. The places where this name is used in Anatolian dialects, their meanings and the reasons of giving this name will be emphasized.

Özet

Orta Asya’da, İran’da, Anadolu’da, Afrika’da ve Balkanlar’da bazen bir başka boyun kurduğu devlete bağımlı olarak yaşarken bazen bağımsız hareket edebilen hatta bağımsız devletler kurarak uzun yıllar tarih sahnesinde yer alan Oğuzlar diğer adlarıyla Türkmenler, Türk dilinin ilk yazılı metinleri olan Yenisey ve Orhun yazıtlarından itibaren varlıklarını takip edebildiğimiz önemli bir Türk boyudur. Bu boyun varlığına Kök Türkçe yazıtlar tanıklık ederken dil özelliklerine ise Kâşgarlı Mahmud’un abidevi eserinde rastlamaktayız. Türk ve dünya tarihi için önemli devletler kuran, gerek Çin gerek Acem gerek Arap gerek Bizans kaynaklarında bazen övgüyle bazen düşmanlıkla ve nefretle anılan bu büyük Türk boyunun adının kökeni hakkında bugüne kadar Türk ve yabancı bilim insanları tarafından birbirinden farklı pek çok görüş öne sürülmüştür. Bazı araştırmacılar tarafından etnik olarak Oğuz adı “ok” köküne bağlanırken, bazı araştırmacılar ise Türk lehçelerinde görülen z/r değişikliğine dikkat çekerek “oguz/ogur” denkliğinden bahsetmiştir. Son yıllarda yayımlanan bazı makalelerde ise, “Oğuz” adının günümüzde de hayvan adı olarak kullanılan “öküz” ile ilişkili olduğu öne sürülmüştür. Makalemizde, Oğuzların kısaca tarihlerine değinildikten sonra, Oğuz adının kökeni üzerine öne sürülen görüşlere yer verilecek, ardından Oğuz adının görüldüğü ilk Türkçe metinlerden başlayarak tarihî metinlerden tarama çalışması ile elde edilen veriler aktarılacak, Anadolu ağızlarında bu adın kullanıldığı yerler, anlamları ve bu adın kullanılma sebepleri üzerinde durulacaktır.