ART DECO MİMARLIĞI VE İÇ MEKÂN TASARIMINA YANSIMALARI

Özet

Art Deco, 1925 yılında Fransa’da düzenlenen Exposition Internationale Des Arts Décoratifs at Industries Moderns (Uluslararası Modern Dekoratif ve Endüstriyel Sanatlar Sergisi) sergisinden ismini alan daha sonraları diğer Avrupa ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletlerine yayılan ve sömürgecilik anlayışı ile dünyanın bir çok yerinde kendisini gösteren bir üsluptur. Mimarlıktan zanaat ürünlerine, dokuma tasarımından mobilyaya, gündelik kullanım ve süs eşyalarından grafik sanatlara, resme ve heykele, hatta giysi tasarımına dek uzanan bir alanda Art Deco’dan üslup olarak bahsedilebileceği kabul edilir. Art Deco tarzının ilk dönemleri genellikle geometrik formlar, düz hatlar ve basamak şeklinde yüksekliklerle görece sade bir tarz, pahalı süslemeler ve ender bulunan malzemelerle değerini yansıtırken, ileriki dönemlerinde Art Deco’nun farklı bir versiyonu olan “Streamline Moderne” ortaya çıkmıştır. Streamline Modern, aerodinamik hatlara sahip bir tarz olarak, özellikle araba tasarımlarında kendini göstermiştir. Aynı zamanda mimaride, iç mekânlarda ve süslemelerde de sıkça kullanılmıştır. Art Deco aynı zamanda yeni kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyetini de etkilemiş İstanbul ve özelliklede yeni yapılaşan Ankara’da kendini göstermiştir. Aynı zamanda Osmanlının son dönemleri ve Erken Cumhuriyet döneminde ortaya çıkan oda takımı kavramı iç mekânları dolayısıyla mimari biçimlenişi de etkilemiştir. 1930’ların başında Art Deco tarzında apartman evler, modern arabalar, nikel mobilyalar, ve yağlı boya resimler, oda takımları statü sembolü olarak kabul edilmiştir. Genç cumhuriyetin temel hedefi olan modernleşmeyle de uyumlu bir üslup olan Art Deco mimaride ve iç mekanlarda sıkça tercih edilmiştir. Özellikle Lozan anlaşmasından dolayı gümrük uygulanmayan malların ülkeye kolay girişi ve ülkede seri üretimin olmayışı yurt dışı kaynaklı ürünlerin ülkeye kolayca girmesini sağlamıştır. Özellikle orta üst sınıfın tercih ettiği mobilyaların büyük bir çoğunluğu yurtdışından getirilmiştir. Ancak 1929 yılında sona eren gümrük anlaşmasından sonra yerli üreticiler korunmaya çalışılmıştır. Art Deco üslubu son dönemlerde ortaya çıkan “Konsept Tasarım” kavramı için farklı bir bakış açısı oluşturabilecektir. Bu makalede Art Deco üslubunun ortaya çıkışı ve iç mekâna yansımaları ile ilgili bilgi ve görseller sunulacaktır.