ESKİ TÜRKÇEDE FAİL GÖREVİNDEKİ SIFAT-FİİLLERİN KULLANIMI

Özet

Göktürk, Uygur ve Karahanlı Türkçesi dönemlerinden oluşan EskiTürkçenin ilk yazılı belgeleri Orhun Yazıtlarıdır. Yazıtların kültür tarihindekiönemi, Türkçenin bilinen ilk yazılı belgeleri olmalarından kaynaklanır. Buanlamda Yazıtlar, Türk kültürü, Türk dili ve Türk tarihi ile ilgili yapılan,yapılacak olan araştırmalarda başvurulan ana kaynaklardan birikonumundadır. Eski Türkçe, Türk dilinin hemen hemen her dönemindevarlığını hissettirmiştir. Eski Türkçenin temeli üzerinde gelişen Türkçeninaydınlatılmasında bu döneminin incelenmesi mühim bir yer tutar. Türk dilininbütün dönem ve sahalarında işlek bir kullanıma sahip olan fiilimsilerin deTürkçenin anlatım gücü zenginliği açısından önemi büyüktür. Bu makaledeEski Türkçe dönemindeki “-gmA, -glI, -gUçI, -gAn, -DAçI” sıfat-fiil eklerininyapıları, fail ifadeleri, sıfat olarak kullanımları, ek alma durumları örneklerleele alınarak incelenmiştir. Bununla birlikte bu eklerin kullanıldığı dönemlereişaret edilerek, tarihsel süreç içerisindeki konumları da belirlenmiştir. Ayrıca“-gmA” sıfat-fiil eki, Orhun Yazıtlarında yaygın bir kullanım alanına sahipiken, kullanımı azalarak ortadan kalkmıştır. Uygur Türkçesi dönemindenitibaren “-glI” sıfat-fiil eki kullanılmaya başlanmıştır. Orhun Türkçesindesıfat-fiil eki ve gelecek zaman eki olarak kullanılan “-DaçI”; Uygur veKarahanlı Türkçesi dönemlerinde yalnızca sıfat-fiil işlevinde görülmektedir.Orhun Türkçesinde ise nadir olarak kullanılan “-gAn” ve “-gUçI” sıfat- fiillerin Uygur ve Karahanlı Türkçesi dönemlerinde daha sıklıklakullanılmıştır.