Turk –Mongol Clans That Came to the Van Lake Basin During the Mongol Occupation

Moğol İşgali Sırasında Van Gölü Havzası’na Gelen Türk-Moğol Boyları

Abstract

The Mongol invasion, which happened in the second half of 13th century, caused that a lot of Turk-Mongol clans came to the Anatolian. The Mongol put into Mongol and Turk tribes that constituted in their military, to their east area of Anatolian. Because the East Anatolian had appropriate futures for those tribes who had summer posture ana winter quarters way of life. There was much community of Uigur and Karluk and Turcoman among these clans which came with Curmagun Noyan who firstly followed Djelal Ed-Din Khwarazmshah. So, Khwarazm military majority of which composed of Kangly and Qıpcaq Turks had independently spread to the Anatolian after Yassıçemen defeat. It has been understood that some of the Khwarazms who were taken to service of Seljukid and Eyyubi were settled to Van and Its near, from the names of place. In addition, it’s told that plenty of Oghuz tribes who came to Azerbaijan with victories of Seljukid surged into the East of Anatolian and especially the Van Lake Basin. The basic arrival of majority of the population to the area, happened in the result of hülegü’s West voyage. There were a lot of Mongol tribes particularly Avirata, Sulduz, Djalair, Tatar and Sunıt. These Mongol clans used the Alatagh in the north of Van lake as summer pasture. They would maintain their existence in the area after The Ilkhanid state was demolished. Because of its strategical importance, at the moment Hülegü took the area in province centered with Khlat settled Turk and Mongol clans to the area, too. If it is considered that, Aq Qoyunlu and Qara Qoyunlu Turkomans came with the Mongol occupation, too, it’s comprehended well how demographic structure of the Van Lake Basin was formed. The Turk and Mongol clans mentioned at above would migrate to environs especially Persia and middle of the Anatolian at the result of firstly struggle, of throne in Persia, then struggle of sovereignty which started with the state’s demolishing and finally Qara Qoyunlu and Aq Qoyunlu’s struggle.

Özet

XIII. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen Moğol istilası Anadolu’ya çok sayıda Türk ve Moğol kabilesinin gelmesine sebep olmuştur. Moğollar, askeri birliklerini teşkil eden Moğol ve Türk aşiretlerini Anadolu’nun doğu bölgelerine yerleştirdiler. Zira Doğu Anadolu yaylak-kışlak hayat tarzını sürdüren bu aşiretler için uygun özellikleri barındırmaktaydı. İlk kez Celaleddin Harezmşah’ı takip eden Çurmağun Noyan’la birlikte gelen bu topluluklar arasında Uygur, Karluk ve çok sayıda Türkmen topluluğu da vardı. Bu bağlamda Yassıçemen yenilgisinden sonra, çoğunluğu Kanglı ve Kıpçak Türklerinden müteşekkil Harezmli ordusu başıboş bir vaziyette Anadolu’ya dağılmıştı. Selçuklu ve Eyyubi hizmetine alınan bir grup Harezmlilerin Van ve çevresine iskân edildikleri yer adlarından anlaşılmaktadır. Ayrıca Selçuklu fütühatıyla Azerbaycan’a gelen çok sayıda Oğuz boyunun Moğol istilasıyla birlikte Doğu Anadolu’ya ve bilhassa Van Gölü Havzası’na akın ettiği kaynaklarda anlatılmaktadır. Bölgeye esas büyük nüfusun gelişi Hülegü’nün Batı seferi sonucunda olmuştur. Hülegü’nün ordusunda başta Uyrat, Sulduz, Celayir, Tatar, Sünit olmak üzere çok sayıda Moğol boyu vardı. Bu Moğol kabileleri Van Gölü’nün kuzeyindeki Aladağları yaylak olarak kullanıyorlardı. İlhanlı devletinin yıkılışından sonra da bölgede varlıklarını devam ettireceklerdir. Hülegü yöreyi stratejik öneminden dolayı Ahlat merkezli bir eyalet içerisine aldığı gibi bölgeye Türk ve Moğol boylarını da iskan etmiştir. Akkoyunlu ve Kara Koyunlu Türkmenlerinin de Moğol istilasıyla geldikleri düşünülürse Van Gölü Havzası’nın demografik yapısının nasıl teşekkül ettiği daha iyi anlaşılmaktadır. Yukarıda bahsi geçen Türk-Moğol boyları, önce İlhanlı devleti içerisindeki taht mücadeleleri, ardından devletin yıkılmasıyla başlayan hâkimiyet mücadeleleri ve nihayet Kara Koyunlu ve Akkoyunlu mücadeleleri sonucunda başta İran ve Orta Anadolu olmak üzere çevreye göç edeceklerdir.