Journals / Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi / 2020 / Cilt: 20 - Sayı: 41
REFLECTION ON THE COLUMNS OF THE CUMHURİYET NEWSPAPER OF MATCHES PRICES IN TURKEY (1924-1943)
- Pages
- 623–647
- DOI
- —
Abstract
In the first years of the Republic, match was monopolized by the 1924 Budget Law. It can be said that the match monopoly practice between 1924-1943, which is the period of study has followed a three-stage course as Turkey Match Monopoly Turkish Incorporated Company, Match Monopoly Business Administration, Di American Türkiş İnvestment Korporeşön Company. The changes in match prices during this period under the monopoly practice were widely covered in the press of the period. In this study, match prices in Turkey under monopoly practice have been tried to be examined and evaluated specifically for Cumhuriyet newspaper within the frame of the news reflected in the press of the period. As a result of analysis, it was determined that the match prices were determined within the framework of the agreements signed between the company and the Turkish government. In this framework, it has been determined that the prices of matches, which were initially set to be sold to the public as a hundred money, decreased to fifty money according to the changes in the value of the dollar in the following years. On the other hand, it has been observed that the factor affecting match prices during the Second World War was the income-increasing measures applied due to extraordinary conditions.
Özet
Cumhuriyet’in ilk yıllarında kibrit, 1924 senesi Bütçe Kanunu ile inhisara bağlanmıştır. İncelenen zaman dilimi olan 1924-1943 yılları arasında kibrit inhisarı uygulamasının, Türkiye Kibrit İnhisarı Türk Anonim Şirketi, Kibrit İnhisarı İşletme İdaresi, Di Amerikan Türkiş İnvestment Korporeşön Şirketi idaresinde olmak üzere üç aşamalı bir seyir takip ettiği söylenebilir. İnhisar uygulaması altındaki bu süreçte kibrit fiyatlarında yaşanan değişiklikler, dönemin basınında geniş çapta yer almıştır. Bu çalışmada İnhisar İdaresi altında Türkiye’deki kibrit fiyatları, basına yansıyan haberler çerçevesinde Cumhuriyet gazetesi özelinde incelenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Analiz sonucunda Türkiye’de kibrit fiyatlarının, inhisarın devredildiği şirketle Türk hükümeti arasında yapılan antlaşmalar çerçevesinde belirlendiği saptanmıştır. Bu noktada başlangıçta halka satış bedeli yüz para olarak belirlenen kibrit fiyatlarının, sonraki yıllarda doların değerinde yaşanan değişimlere göre elli paraya kadar düştüğü tespit edilmiştir. Diğer taraftan İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’deki kibrit fiyatlarını etkileyen unsurun, yaşanan olağanüstü şartlar nedeniyle başvurulan geliri artırıcı önlemler olduğu görülmüştür.