Journals / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2022 / Cilt: 6 - Sayı: 1
A Passive Marker in South Azerbaijani Turkic: -mAK ol-
- Pages
- 19–27
- DOI
- —
Abstract
-mAK ol- structure in South Azerbaijan Turkic is essentially a passivity marker. There are both positive and negative conjugations of the structure in the verb + -mAK ol- sequence. In this structure; -(y)(A)r, -(y)(X)r ~ -(y)(X)rI / -mAz ~ -mAs, -mXr ~ -mXrI aorist and present tense suffixes, which are mostly used to present non-focal and always continuous events, are included. In -mAK ol- structured sentences, there are usually maxims, rules, general acceptances, traditions, prohibitions, etc. judgments are reported. In these sentences, besides passivity, the meanings of adequacy, inadequacy and necessity modality are also conveyed according to the context. Declaring passivity with the -mAK ol- structure is also found in Turkey Turkish. Between the two language areas, there are features that unite and differ in terms of usage limits and functions of the structure in question. In Turkey Turkish, -Ar ~ -Xr ~ -r / -mAz aorist tense suffixes are usually added after the -mAK ol- structure. However, in Turkey Turkish, -mAK ol- structure is used after both positive and negative verbs. When negatively conjugated -mAK ol- structure is added to the positive verb, a passive-negative verb emerges; when it is added to a negative verb, a passive-positive verb emerges. In Turkey Turkish, -mAK ol- structured passivity and necessity modality are also presented.
Özet
Güney Azerbaycan Türkçesinde -mAK ol- yapısı, esas itibarıyla bir edilgenlik işaretleyicisidir. Fiil + -mAK ol- dizilişindeki yapının hem olumlu hem de olumsuz çekimleri kullanımdadır. Bu yapıda çoğunlukla odaksıl olmayan ve her zaman, sürekli olan olayların sunulmasında kullanılan -(y)(A)r, -(y)(X)r ~ -(y)(X)rI / -mAz ~ -mAs, -mXr ~ -mXrI geniş ve şimdiki zaman eklerine yer verilmektedir. -mAK ol- yapılı cümlelerde genellikle düsturlar, kurallar, genel kabuller, gelenekler, yasaklar vb. yargılar bildirilmektedir. Bu cümlelerde edilgenliğin yanında ayrıca bağlama göre yeterlilik, yetersizlik ve gereklilik kiplik anlamları da aktarılmaktadır. -mAK ol- yapısıyla edilgenliğin bildirilmesi Türkiye Türkçesinde de bulunmaktadır. İki lehçe alanı arasında söz konusu yapının kullanım sınırları ve işlevleri bakımından birleşen ve ayrılan özellikler vardır. Türkiye Türkçesinde de -mAK ol- yapısından sonra genellikle -Ar ~ -Xr ~ -r / -mAz geniş zaman ekleri getirilmektedir. Fakat Türkiye Türkçesinde -mAK ol- yapısı, hem olumlu hem de olumsuz fiillerden sonra kullanılmaktadır. Olumsuz çekimli -mAK ol- yapısı, olumlu fiile eklendiğinde edilgen-olumsuz anlamda fiil; olumsuz fiile eklendiğinde ise edilgen-olumlu anlamda fiil ortaya çıkmaktadır. Türkiye Türkçesinde -mAK ol- yapılı edilgenlikle gereklilik kipliği de sunulmaktadır.