Mythic Analysis of the Shah Lifting Tradition of Karapapak Turks

Abstract

Myths which find place in the collective memory of the society are still being used as a part of everyday life even though the origins are unknown. Traces of ancient beliefs are mostly encountered in the passage rites that show great effects on human life such as death, marriage and birth. Varying from region to region, marriage customs as rites of passage contain a rich cultural background. Şah Kaldırma (Shah Lifting) custom is one of these rich cultural backgrounded rites. This wedding custom have been kept alive by Karapapak Turks in Kars - Ardahan district. It's easy to detect some traces of ancient beliefs when looked how it's applied and what the components of the application are. When these traces are discussed in detail, it's easy to see that they provide integrity with ancient beliefs. First of all, in this study, the history and geographical information of this tradition-driven community is presented. Then, the application of the tradition is narrated relying on the information provided from literature search and informants. It is seen that the practices in tradition are similar to the beliefs in various periods. With this view, the semantic bonds of traditionally applied practices with archaic beliefs are resolved and archaic beliefs maintained in the modern period are argued. When these practices are examined in the context of a marriage tradition, it seems that some of them have a semantic connection with the old beliefs.

Özet

Toplumun kolektif bilincinde yer edinen mitler, köken itibarıyla bilinmese de toplum tarafından gündelik hayatın bir parçası olarak kullanılmaktadırlar. Özellikle doğum, evlenme ve ölüm gibi insanların hayatlarında büyük tesir gösteren geçiş dönemlerinde çok eski inanışların izleriyle daha çok karşılaşılmaktadır. Geçiş dönemlerinden biri olan evlilik gelenekleri yörelere göre farklılık gösterse de geçmişten bugüne süregelen kültürel birikimi içermektedir. Şah kaldırma geleneği, bu kültürel birikimin yoğun olarak görüldüğü geleneklerden biridir. Bu gelenek, bugün Kars-Ardahan bölgesinde Karapapak Türkleri tarafından sürdürülmekte olan bir düğün geleneğidir. Geleneğin uygulama şeklinde ve uygulamanın içinde bulundurduğu birçok unsurda arkaik inanışların izleri bulunmaktadır. Şah kaldırma geleneği örneğinde modern dönem toplumlarının mitik birçok unsuru gündelik yaşamı içerisinde sürdürdüğü görülebilir. Bu mitik unsurları sürdüren topluluk, uygulamaların kökenini ve anlamsal bütünlüğünü bilmese de gündelik yaşamlarına ve uygulamalarına bu inanışlarla yön vermektedirler. Bu görüşü sunabilmek için çalışmada öncelikle geleneği sürdüren topluluğun kısaca tarihi ve coğrafi bilgileri verilmektedir. Daha sonra şah kaldırma geleneği ile ilgili literatür taramasından ve kaynak kişilerden edinilen bilgilere dayalı olarak geleneğin uygulaması aktarılmaktadır. Çalışmada geleneğin içerisinde yer alan uygulamaların, muhtelif dönemlerdeki inanışlarla benzerlik gösterdiği görülmektedir. Bu bakış açısıyla gelenekte yer alan uygulamaların, arkaik inanışlarla anlamsal bağı çözümlenmekte ve modern dönemde sürdürülen arkaik inanışlar gösterilmeye çalışılmaktadır. Bu uygulamalar bir evlilik geleneği bağlamında incelendiğinde birçoğunun bu inanışlarla anlamsal bir bağının olduğu görülmektedir.