Cultural Lag Between Modern and Traditional: Reading Social Change in the 1980s Through Humor

GELENEKSEL İLE MODERN ARASINDAKİ KÜLTÜREL BOŞLUK: 80'LERDEKİ TOPLUMSAL DEĞİŞİMİ MİZAH ÜZERİNDEN OKUMAK

Abstract

New economy politics after 1980 in Turkey did not only change economic life, it also changed social and cultural values, moral ideas and led the country to become a new society. In that process, it was observed that, people started to reach imported consumption products easily and so material cultural changed fast, however this change did not appear in the moral culture. Therefore, a disparity occurred between material and moral culture, as Ogburn said, a cultural gap has occurred. That change which occurred especially in economic structure and consumption culture, was reflected in critical language of humor as contradictions in a society that cannot be modern. In this study, Gırgır, a humor magazine that has a special space in Turkey's humor magazine tradition, was used as sample. Gırgır, that caricatures changes in people's daily habits and in their cultural values, presents opportunity to concrete and exemplify the concept of cultural gap. For that aim, Gırgır was searched and convenient examples were studied. They were analyzed discursively and visually in the framework of qualitative content analysis to show how social change and value variation were reflected by humor

Özet

Türkiye'de 1980 sonrası uygulanan yeni ekonomi politikasının estirdiği değişim rüzgârı sadece ekonomik hayatı dönüştürmekle kalmamış, toplumsal ve kültürel değerleri, ahlaki anlayışları ve gündelik hayatın akışını değiştirerek ülkeyi farklı bir toplum olma yolunda âdeta sürüklemiştir. Bu süreçte, ithal tüketim ürünlerine ulaşmanın kolaylaşmasıyla maddi kültürün hızla değiştiği ancak bu değişimin gelenekler, yerleşmiş alışkanlıklar ve toplumsal zihniyet anlamında manevi kültürde aynı hızla karşılık bulamadığı gözlenmektedir. Bunun sonucundaysa toplumda maddi ve manevi kültür arasında uyumsuzluk, Ogburn'un deyimiyle "kültürel boşluk" meydana gelmiştir. Ekonomik yapıda ve özellikle tüketim anlayışında yaşanan bu değişim, geleneksel kültüründen ve yapısından uzaklaşmaya çalışan ancak tam anlamıyla modern olamayan bir toplumun yaşadığı ikilemler olarak mizahın eleştirel dilinde de karşılık bulmuştur. Ekonomik temelli bir toplumsal değişmenin kültür ve toplumsal değerler üzerindeki etkisine odaklanan bu çalışmada, örneklem olarak Türkiye'deki mizah dergiciliği geleneğinde ayrı bir yeri olan Gırgır Dergisi seçilmiştir. 80'lerdeki değişimin insanların gündelik hayat alışkanlıklarında ve kültürel değerlerindeki yansımalarını karikatürize eden Gırgır, kültürel boşluk kavramını somutlaştırmak ve örneklendirmek açısından geniş olanaklar sunmaktadır. Bu çerçevede dergi incelenerek araştırma tasarımına uygun içerikler belirlenmiştir. Bu içerikler nitel içerik analizi yöntemi ile söylemsel ve görsel açıdan analiz edilerek, toplumda yaşanan değişimin ve değer farklılaşmasının mizahi açıdan nasıl ele alındığı incelenmiştir