Cönks, The Memories of Culture, in Written Resources

Abstract

Folk literature and classical Turkish literature are two literary traditions based on Turkish literature. Even though the former seems to address the common people and the latter seems to address the intellectuals, because of their common root, they cannot be considered separately. Although there are some differences such as their types of poetic forms, meters and literary styles, in terms of their contents these two long-standing literary schools are not separable. That folk literature poets wrote some of their poems with aruz prosody and that classical literature poets -seldom- wrote some poems with syllabic meter are important examples for that inseparability of those genres. Another example for that inseparability is the cönks. The literal meaning of the word cönk is "big ship". Other names for cönk are sığırdili and beyâz-ı büzürg. Cönks are roll out (tulani) books and in these books one can find a lot of information about poetry and prose. Both folk poets and classical poets can be seen in cönks. With this, it is evident that cönks address people from all strata. Those cönks made by the common people should be studied in detail for the reason that they contain valuable information about various subjects. There are different opinions about the name, root and contents of those books; moreover there are surprisingly very few researches on them. Classic poets weren't deaf to cönks either; they expressed their opinions about cönks in their works. There is also some information about cönks in some of the collection of biographies (tezkire) and some classical poets used cönks as the subject of their poems. Repeated voice (redif) is one of the main elements of poetry, when viewed from this aspect the odes which have "cönk" as their repeated voice are more valuable. That kind of odes written by Süheyli, Medhi and Sâliki are important references for that they show how cönks were considered by classical poets in that period. In this article, these odes and the other information about cönks will be discussed and the opinions of classical poets and writers about cönk will be presented

Özet

Halk edebiyatı ve klasik Türk edebiyatı, temelini Türk edebiyatının oluşturduğu iki büyük edebî gelenektir. Her ne kadar biri halk, diğeri aydın kesime hitap ediyor gibi görünse de aynı kökten beslenmeleri sebebiyle birbirlerinden bağımsız düşünülemezler. Türk edebiyatının iki uzun soluklu edebî ekolü, nazım şekilleri, ölçü ve dil farklılığının yanında içerik açısından birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılamazlar. Halk şairlerinin divan, semâi, kalenderi gibi aruzla şiir yazmaları ve bazı klasik edebiyat şairlerinin nadir de olsa hece ölçüsüyle şarkılar yazması bunun önemli göstergelerindendir. Bu göstergelerden bir diğeri de sığırdili, beyaz-ı büzürg gibi adları olan ve büyük gemi anlamındaki cönklerdir. Uzunlamasına açılan (tulani) defterler olan cönklerde, nazım ve nesir hemen her konuda bilgi bulmak mümkündür. Özellikle halk ve klasik edebiyat şairlerinin bu defterlerde birlikte yer alması, bu kültür birikiminin her kesimi kapsadığını göstermektedir. İçerisinde her bilginin bulunabileceği halk ürünleri cönkler, sayfa sayfa incelenmesi gerekli defterlerdir. Bu defterlerin adı, kökeni, içerikleri konusunda farklı görüşler olmakla birlikte, bu alanda yapılan çalışmaların azlığı da dikkat çekicidir. Halk kültürünün ürünleri cönklere, klasik edebiyat şairleri de duyarsız kalmamışlar, eserlerinde cönklerle ilgili fikirlerini dile getirmişlerdir. Özellikle tezkirelerde cönklerle ilgili bilgiler olduğu gibi bazı klasik edebiyat şairleri cönkleri şiirlerinin konusu hâline getirmişlerdir. Bir şiirin temel unsurlarından olan redifin şair için vazgeçilmez bir unsur olması, redifi cönk olan gazelleri daha değerli hâle getirmektedir. Süheyli, Medhi ve Sâliki'nin cönk redifli gazelleri, cönkün nasıl ele alındığını göstermeleri açısından birer belge özelliği gösterirler. Belge özelliği gösteren cönk redifli bu gazeller ve diğer bilgiler bu makalede değerlendirilmeye çalışılacak ve klasik edebiyat şair ve nasirlerinin cönkü nasıl gördükleri ortaya konulmaya çalışılacaktır