Social and spatial transformations of coffee houses within the context of folk culture: The case of Diyarbakır

Halk kültürü bağlamında kahvehanelerin toplumsal ve mekânsal dönüşümleri Diyarbakır kent örneği

Abstract

Coffee house(s) serving as the figure of the outward expression of a traditional city within the context of urban space can maintain their social functions within the urban life of Diyarbakır as in the past. Though the coffee houses today are considered to be a haunt(s) of bohemians in the light of forced social acceptances dictated by social, economical and cultural patterns guiding the spatial admixture of the city, the well-established social roles and function(s) of these spaces can still preserve their actuality as a matter of fame. In cities dominated by as traditional culture, coffee house(s) are known to be the spaces situated in city square(s) hosting the all-day-long communication or in snug streets and demonstrating the life’s cultural sense of belonging. Undertaking a cultural function between mosque, home and bazaar, the so-called monuments of such cities, coffee houses have served as a figure of attraction in every period as a space where people (men) could meet or chat in their idle time. By staging both verbal and theatrical amusements within its own social class, the anomalistic phenomenon of socialization characterized by the dominant gender (male) in the social texture has instituted a gender-based cultural meaning upon the coffee house. This study is aimed at revealing the evolution of coffee houses within the context of folk culture by shedding light on today’s spatial and social transformations of coffee houses that have well fused with the patterns of social life.

Özet

Kentsel mekân bağlamında, geleneksel bir kentin dışavurum öznesi olan kahvehaneler, Diyarbakır kent yaşamı içinde eskiden olduğu gibi bugün de toplumsal işlevlerini sürdürebilmektedir. Kentin mekânsal çatkısına yön veren toplumsal, ekonomik ve kültürel örüntülerin insanlara dayattığı yeni kabuller potasında; bugünün kahvehaneleri bohemlerin uğrak yeri olarak görülse de, bu mekânların eskiden sahip oldukları toplumsal roller ile işlevleri bir tevatür olarak güncelliğini hala koruyabilmektedir. Kahvehaneler, geleneksel bir kültürün egemen olduğu kentlerde; gün boyu iletişimin sürdüğü kent meydanlarında veya daracık sokaklar arasında konumlanan ve toplumsal yaşamın kültürel aidiyetlerini ifade eden mekânlar olarak bilinmektedir. Bu tür kentlerin toplumsal döngülerini belirleyen cami, konut ve çarşı arasında kültürel bir işleve sahip olan kahvehaneler; insanların (erkekler) boş zamanlarda buluşabileceği veya sohbet edebileceği bir mekân olarak her dönemde bir cazibe merkezi olagelmiştir. Toplumsal dokuda egemen cinsiyet (erkek) üzerinde kimlik bulan ayrıksı sosyalleşme olgusu, kendi sosyal sınıfı içerisinde gerek sözlü ve gerekse seyirlik eğlenceler düzenleyerek, kahvehane mekânına cinsiyete dayalı kültürel bir anlam yüklemiştir. Bu çalışma, toplumsal yapının örüntüleriyle son derece bütünleşmiş olan kahvehanelerin günümüzdeki mekânsal ve toplumsal dönüşümleriyle birlikte halk kültürü bağlamında serencamını ortaya koyabilmeyi hedeflemektedir.