Journals / Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi / 2015 / Cilt: 52 - Sayı: 52
Some Namings for the Women Made by Their Husbands in Anatolia Their Socio-Cultural Dimensions
- Pages
- 43–63
- DOI
- —
Abstract
All the human beings has given names the things around them according to their positions. The names that are given to the people take a different place from the other names. Although the ceatures or objects (other than human beings) have only one name, the human beings can take a serial names including a title, a name and a surname or a nickname. Besides if we don’t want to mention the name of the person or to be more affectionate, we prefer using other nice and beautiful “words” as the name of them. Sometimes it can be seen opposite of this situation. That is, the speaker uses some insulting words for the things he mentioned to give negative impression to the listener. The typical example of this situation is seen in the naming way of Anatolian husbands to their wives. Anatolian people has a rather protective structure about the household privacy. This condition shows itself in the traditional architecture at first glance. The house is surrounded by a rather high wall. This isolated area is called “hayat”. It isn’t visible from the outside and it is the place where family members spend their daily lives. Turkish men are both quite sensitive about protecting their house and their wives who are thought as the “head of households” of the house by them. They even want their wives not to be seen attractive by the others and for that reason they create special expressions. The men in Anatolia call their wives, with different expressions such as kül döken, çorbacı, kaşık düşmanı, ekmek düşmanı..etc. instead of using their own names some of these names are really bad in meaning. The sample of these names has seen in the tales of Dede Korkut. Unlike the nicknames, everyone gives names to their wives using almost the same words. It has a variety of socio-cultural dimensions meaningly the tradition of giving names in pre-islamic Turkish culture. In this study, socio-cultural dimensions of the designations are made regarding women, and the Turkish tradition of giving name will be explained in belief axis.
Özet
İnsanlar çevresindeki bütün varlıklara ve nesnelere durumlarına göre adlar vermiştir. Bu adlar içerisinde insanlara verilen adların ayrı bir yeri vardır. İnsan dışındaki varlıkların bir adı varken insanların ad, soyad, lakap, unvandan oluşan bir dizi adı olabilir. Bunun yanında adı anılmak istenmeyen veya sözü daha güzel ve etkili söyleme düşüncesiyle bazı varlıkların adları yerine anlamca daha hoş ve munis başka kelimeler kullanılmaktadır. Bazen de bu durumun tersi görülür. Kişi karşıdaki insanlar üzerinde olumsuz etkiler uyandırmak için adını andığı canlı veya cansız varlığı, kulağa pek de hoş gelmeyen bazı kelimelerle adlandırır. Bu durumun tipik bir örneği Anadolu erkeklerinin zaman zaman hanımlarına hitaplarında görülür. Anadolu insanı hane mahremiyeti konusunda oldukça koruyucu bir yapıya sahiptir. Bu durum daha ilk bakışta geleneksel mimaride kendini gösterir. Evin etrafı yüksekçe bir duvarla çevriliridir. “Hayat” denilen bu kapalı yer dışarıdan görülmez ve ev halkının günlük hayatının geçtiği alandır. Evini koruma konusunda oldukça hassas olan Türk erkeği, yuvasının yapıcısı kabul ettiği ve evinin direği olarak gördüğü eşini, koruma ve kollama konusunda da oldukça hassastır. Öyle ki eşinin başkalarının gözünde iyi ve güzel görünmesini bile istemez ve bunun için özel bir söylem geliştirir. Anadolu’da erkekler eşlerinin adı yerine kül döken, çorbacı, kaşık düşmanı, ekmek düşman gibi bazıları deyim olan, anlamca pek de hoş olmayan isimler kullanırlar. Bu adların örnekleri Dede Korkut Hikâyeleri’nde de görülür. Lakaplardan farklı olarak herkesin kendi karısı için hemen hemen aynı kelimeleri kullanarak yaptığı bu adlandırmaların başta İslamiyet öncesi Türk kültüründeki ad verme geleneği olmak üzere çeşitli sosyokültürel boyutları vardır. Bu çalışmada, kadınlarla ilgili olarak yapılan adlandırmaların sosyokültürel boyutları, Türk ad verme geleneği ve inanç eksenli olarak açıklanmaya çalışılacaktır.