Manuscript into print, performance into novel: Ottoman-Turkish folklore in the 19th century

Abstract

The Ottoman Empire experienced the transition from oral and written culture to print culture in the 19th century. It is not possible to comprehend the dynamics of Ottoman literature in full, unless the effects of this transition are sufficiently questioned. Furthermore, literary interactions among various ethnic and religious Ottoman communities played an important role in the making of literature. In folk- lore, the interaction gains yet more importance. In the histories of the 19th century Ottoman literature hitherto written, it can be observed that neither the characteristics of print culture are paid enough attention, nor adequate tools are produced that would help question transitions among literary genres. The monochrome perspective that literary genres are divided from each other distinctively, obstructs a deeper understanding of qualities inherent in the Ottoman literature. In fact, similar to the communi- ties in the 19th century, there is a close interaction between literary genres that we accept as separate today. In the production and dissemination of modern fiction, the evolution of classical and traditional genres played an important role. In this study, setting off from works printed by various Turcophone communities of the Ottoman Empire, the interaction and diversity among Ottoman millets in the 19th century in the context of literary folk productions are examined. Meanwhile, the relationship between oral culture and print culture, and the conditions that foster the development of modern literary genres are discussed. As a result, it is observed that diverse works of folk literature from one-page poems to folk tales are transformed from oral and written culture to print culture. The fact that the transforma- tions are made in Armenian and Greek script as well as in Arabic script revealed the depth and width of folkloric interactions between the Ottoman communities. The role of folk literature in shaping the attitude and habits of modern reader of print culture is also highlighted.

Özet

Osmanlı İmparatorluğu’nda, sözlü ve yazılı kültürden basılı kültüre geçiş 19. yüzyılda yaşanmış- tır. Bu geçişin etkisi yeterince sorgulanmadan Osmanlı edebiyatını tüm yönleriyle kavramak müm- kün değildir. Ayrıca, Osmanlı’nın farklı dinsel ve etnik cemaatlerinin birbiriyle etkileşimi, edebiyatın şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Folklor söz konusu olduğunda bu etkileşim çok daha büyük önem kazanmaktadır. Şimdiye dek yazılmış edebiyat tarihlerinde, basılı kültürün özellikleri genellikle göz ardı edildiği gibi edebî türler arası geçişkenliği sorgulayacak araçlar da yeterince üretilmemiştir. Türler arasında keskin ayrımların olduğu varsayımına dayanan tekdüze bir bakış açısı, Osmanlı ede- biyatına özgü nitelikleri derinlemesine kavramayı engellemektedir. Oysa, 19. yüzyılda cemaatlerde ol- duğu gibi edebî türler arasında da yakın bir etkileşim söz konusudur. Modern kurmaca türlerin yazılıp okunmaya başlanmasında klasik ve geleneksel türlerin geçirdiği evrim önemli rol oynamıştır. Bu ça- lışmada, Osmanlı İmparatorluğu’nun Türkçe konuşup yazan çeşitli cemaatlerinin bastığı yapıtlardan hareketle, edebî folklor ürünleri açısından 19. yüzyılda Osmanlı “millet”leri arasındaki etkileşim ve çeşitlilik sorgulanmıştır. Aynı zamanda, sözlü kültürün basılı kültürle ilişkisi ve modern edebî türlerin gelişimini besleyen koşullar tartışılmıştır. Sonuçta, tek sayfalık basılı şiirlerden halk hikâyelerine, çeşitli biçimlerde halk edebiyatı ürünlerinin sözlü ve yazılı kültürden basılı kültüre aktarıldığı görül- müştür. Bu aktarımların Arap harfli Türkçe metinlerin yanı sıra Ermeni ve Yunan harfli de yapılması, Osmanlı’yı oluşturan cemaatler arasındaki folklorik etkileşimin derinliğini ve yaygınlığını ortaya koy- muştur. Ayrıca, basılı kültürün modern okur davranışını biçimlendirmesinde halk edebiyatının rolü aydınlatılmıştır.