Sal-seri, the main actor in traditional Kazakh theathers

Abstract

Every nation has its own cultural characteristics and bearers of culture. In all countries, tradi- tions and customs are transferred from generation to generation as the peoples moral and aesthetic values. The elements of material and spiritual culture which are transferred through oral traditions are survived by being coded in cultural memory. As a result of the repetition of these cultural elements, it prepares the ground for the creation of collective memories and consciousness in societies. In this research, a detail study of the presence of Sal-series in no other than Kazak nationalities and their inexistence in other Turkish communities and the practices that also sustain an art which is commonly seen in the Kazakh societies between the XVIII and XIX century have been presented. It has also shown their ability to live up to a century by considering all aspects of their origin, mission and life styles. The Sal-seri who is the representative of the oral poetry tradition and cultural memory owners is also a major actor in the Kazakh traditional theater. In the Kazak language, Sal-series are percieved as persons who are excitative, entertaining, chatty and peoples with extraordinary means of dressing. The task of Sal-seri which is to be a hero soldier in the army then continues with different missions when he returns to public. The Sal-seri who possesses a special status among the people with his dresses and performances enjoys reputation and special attitude of community that are different from those expres- sed to other people. Sal-series also have some similarities and connections with Anatolian traditional public storytellers in their poems and performances. İn this research, some examples the lives and poems of Bashen sal, Birjan Sal and other sal-series have also been highlighted.

Özet

Her milletin, kendine has kültürel özellikleri ve kültür taşıyıcıları vardır. Bütün ülkelerde gelenek ve görenekler, insanların ahlakî ve estetik değerleri olarak nesilden nesile aktarılmaktadır. Sözlü gelenek yoluyla taşınan maddi ve manevi kültür unsurları kültürel bellekte kodlanarak yaşama imkânı bulur. Bu kültürel unsurlar tekrarlar neticesinde toplumsal hafızayı oluşturur ve kolektif şuura zemin hazırlar. Bu çalışmada, Kazaklardan başka Türk topluluklarında varlığını ve icraatlarını sürdürmediği görülen ve Kazak toplumunda da yaygın bir sanat olan ve XVIII. asırdan XIX. asra kadar yaşama kabiliyeti gösteren, sal-serilik bütün boyutlarıyla ele alınarak menşei, misyonu ve hayat tarzı ayrıntılı olarak incelenmiştir. Kazak toplumunda sözlü şiir geleneğinin temsilcisi ve kültürel bellek taşıyıcılarından olan sal-seriler aynı zamanda Kazak geleneksel tiyatrosunun da baş aktörleridir. Kazak Türkçesinde, bulunduğu yeri coşturan, eğlendiren, konuşkan, sıra dışı giyim kuşamlı kişi anlamına gelmektedir. Sal-serilerin kahraman bir asker olarak orduda başlayan görevleri daha sonra farklı vazifelerle devam etmektedir. Gerek farklı ve orijinal giyimleri gerekse icraatlarıyla halk arasında özel statüye sahip olduğu bilinen sal-serilere toplumun verdiği değer ve davranışlar da diğer insanlara göre farklılık arz etmektedir. Sal-seriler, Anadolu sahasında âşıklık ve meddahlık geleneğinin icracılarıyla da benzerlik göstermektedirler. Çalışmada Başen sal, Bircan Sal ve diğer sal-serilerin hayatlarından ve şiirlerinden örnekler de verilmiştir.