From the memory of the oral narrative: heroes and heroisation of the (historical) Sinop prison

Sözlü anlatının hafızasından: Sinop cezaevinin kahramanları ve kahramanlaştırma

Abstract

Several suggestions can be offered for understanding the heroisation process by examining the oral narratives of people who accepted some people as heroes, although the heroism of these heroes has been seen as controversial. This article focuses on some prisoners who have been heroised through the narratives, the prison conditions and the aspect of the local people on prison and conviction in (Histori- cal) Sinop Prison which was closed in 1996 and transformed into museum in 1999. Sinop prison was famous not only for its famous inmates but also for the hard living conditions which prisoners endured; but today only the stories remained. Therefore, this article tries to determine the stories of these fa- mous prisoners and their heroisation, and to understand this heroisation through the memories of the local people in Sinop. Thus, the main problem of this study is to understand the heroisation process and the content of the hero types. In general, the hero figure protects the poor and the helpless, takes revenge; they are against injustice, mostly powerful and dignified. It has similar points to the heroisa- tion of the mafia leaders, bosses or some famous prisoners. This research shows that the expectation of justice and the difficulties of poverty are implied by utilization of these heroes.

Özet

Bugün kahramanlıkları tartışmalı olsa da, halk tarafından kahramanlaştırılabilen kişilerin, halkın dünyasındaki sözlü anlatım biçimleri incelenerek, kahramanlaştırma sürecinin anlaşılmasına katkıda bulunabilecek birkaç öneri sunulabilir. Buradan hareketle bu makale, 1996 yılında kapatı- lan ve 1999 yılından bu yana da müze olarak kullanılan (Tarihî) Sinop Cezaevinde bulunmuş kimi mahkûmların, anlatılar, cezaevi koşulları ve halkın cezaevi-mahkûmiyet ikilisine bakış açısı üzerinden kahramanlaştırılmalarına odaklanmaktadır. Sinop cezaevi, ünlü mahkûmlarının yanı sıra zor yaşam koşullarıyla da ün salmış; ancak günümüze sadece hikâyeleri kalmış bir cezaevidir. Bu nedenle bu makale, yerel halkın hafızasında cezaevine ilişkin hatıralardan yola çıkarak, bu ünlü mahkûmlara ilişkin anlatıları ve bu anlatılardaki cezaevi kahramanlarını incelemeye ve kahramanlaştırılmalarını anlamaya çalışmaktadır. Bu ünlü isimlerin, cezaeviyle neredeyse iç içe yaşamış olan yerel halkın anla- tıları ve düşünceleri kapsamında, nasıl birer kahraman haline getirildiği ve kahraman tiplemelerinin içlerinin nasıl doldurulduğu bu çalışmanın temel sorunsalıdır. Genel olarak kahraman figürü, yoksu- lun, kimsesizin yanında olan, adaletsizliğin karşısında duran, gerekirse intikam alan, güçlü, saygın tavrıyla halkın aklında yer edip, geçmişten bu yana şekillenerek kalmıştır. Bu çalışmanın dayandığı alan araştırmasına göre, cezaevindeki mafya liderlerinin, kabadayıların ve ünlü mahkûmların kahra- manlıklarıyla kimi noktalarda benzerlikler göstermektedir. Bu anlatılarda kadın mahkûmlardan kah- ramanlaştırılan bulunmamaktadır. Son olarak, halkın intikama kadar varabilen adalet beklentisini ve yoksulluk sıkıntısını, bir kahraman üzerinden nasıl dile getirdiği de görülmektedir.