The Role of Oguzs in the Formation of Kazakh Turkic: Ethnical and Geographical Integration

KAZAK TÜRKLERİNİN OLUŞUMUNDA OĞUZLARIN ROLÜ ETNİK VE COĞRAFİ BÜTÜNLEŞME*

Abstract

Oguzs who have an important role among Turkish tribes, had to emigrate due to several reasons since they stepped in the history scene. Today's Republic of Kazakhstan is also among the lands they emigrated. Many of the Oguz tribes played part of the tribes which constituted Kazakh people. Tribes named as Eight Oguz, Eight Aris are among them. Also other tribes derived from Oguzs like Jalairs, Naimans, Kangars, Karluks played part of the constitution of Three Juz (Ulu: Big, Kiçik: Little, Middle) forming Kazak people. Oguzs who impacted the formation of many Turkish peoples lived in today Kazakhistan's geography and established their states. Also, the place where the ancient Kangar State was established was in the heart of Turkestan, within Jaxartes, Aral, Talas and Chu Rivers' region. This geography became the saced gathering place of Three Juz later on. Oguzs also continued their presence until the foundation of Kazakh Khanate by establishing many cities in this geographical region. In this paper, the presence of Oguz tribes in the formation of Kazak people and Oguz settlements established in today Kazakhistan territory were tried to put in evidence after evaluating related historical sources and experts' views. The Kangar-Oguz relations and the Kangar-Oguz union on which long discussions were held among historians were also mentioned.

Özet

Türk boyları arasında önemli bir role sahip olan Oğuzlar, tarih sahnesine çıktıkları andan itibaren çeşitli nedenler yüzünden göç etmek zorunda kalmışlardır. Bugünkü Kazakistan Cumhuriyeti'nin toprakları da Oğuz boylarının yaşadığı topraklar arasında yer almış ve Oğuz boyları arasından pek çok boy Kazak Türklerinin oluşumunda önemli rol oynamışlardır. Kaynaklarda Sekiz Oğuz, Sekiz Arıs diye geçen boylar bunlar arasındadır. Kazak Türkleri oluşturan Üç Cüz (Ulu-Büyük, Kişi-Küçük ve Orta) içerisinde Oğuz boylarından neşet eden Celayir, Nayman, Kanglı, Karluk gibi bir çok boy da yer almıştır.1 Oğuzlar Kazak bozkırlarında yaşayan Türk boylarının oluşumunda büyük rol oynayarak kendi devletini kurmuşlardır. İlim aleminde uzun tartışmaların yaşandığı Kanglı-Oğuz birlikteliği de günümüz Kazak topraklarında önemli bir varlık göstermektedir. Aynı zamanda Eski Kanglı Devleti'nin kurulduğu yer Türkistan'ın kalbi, Sır Derya, Aral, Talas ve Çu Nehirleri bölgesidir. Bu coğrafya daha sonraları Kazakların Üç Cüzü'n bir araya geldiği kutsal yer olmuştur. Oğuzlar bu coğrafyada çeşitli şehirler de kurarak varlıklarını Kazak Hanlığı'nın kuruluşuna kadar devam ettirmişlerdir. Bu çalışmada Kazak Türklerinin oluşumunda Oğuz boylarının varlığı ve günümüz Kazakistan coğrafyasında kurulmuş Oğuz yerleşimleri tarihî kaynaklar ile ilim adamlarının görüşleri değerlendirilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca bölgede Kanglıların Oğuzlar ile olan ilişkileri ve ilim âleminde uzun tartışmaların yaşandığı Kanglı-Oğuz birlikteliğine de değinilmiştir.