Late Ottoman Period’s Spaces of “Excursion” and National Gardens in The Light of Archieve Documents

Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı’nın Son Dönemlerinde “Gezinti”nin Mekânları" ve Millet Bahçeleri

Abstract

In Ottoman World, there’re some words that define and spatialize the excursion practise in general which is defined as part of air, spatial variences and watching the view. Among these, excursion spaces (mesire) are essential places that are used for celebrations, spending leisure times and socialising. National gardens that emerged in the second half of 19th century, created a breaking point and became a new center of attention of society in the sense of their traces of different urban space creation with regard to their locations, functions, construction decisions and processes. In this article, some national gardens which revealed a new entertainment and excursion space in the late Ottoman period will be examined on the basis of findings over the words regarding the excursion spaces. Especially, it is necessitated to discuss that the seperation points of “National Gardens (Millet Bahçeleri)” from traditional excursion spaces with the decisions, construction, renewal, management and usage that provide aforesaid creation of urban spaces over “Tepebaşı and Taksim National Gardens”.

Özet

Osmanlı dünyasında hava, mekân değişiklikleri ve manzara seyri bağlamında belirlenen gezme eylemini genel olarak tanımlayan ve mekânsallaştıran bazı sözcükler bulunmaktadır. Bunların içinde uzun yıllar kutlamaların, boş zaman geçirme anlarının ve sosyalleşme mekânlarının vazgeçilmezini “mesire”ler oluşturmuştur. 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan “Millet Bahçeleri” ise konumları, işlevleri, inşa kararları ve süreçleri ile farklı bir kent mekânı oluşumunun izlerini taşımaları açısından bir kırılma noktası yaratarak, halkın yeni ilgi odağı haline gelmişlerdir. Bu makalede, gezinin mekânları hakkında sözcükler üzerinden yapılan saptamalardan yola çıkılarak, Osmanlı’nın son dönemlerinde yeni bir eğlence ve gezi mekânını ortaya çıkaran bazı “Millet Bahçeleri” incelenecektir. Özellikle, “Tepebaşı ve Taksim Millet Bahçeleri” gibi “Millet Bahçesi” adıyla inşa edilmeye niyet edilen girişimler, kent mekânlarının oluşumunu sağlayan kararlar, inşa, tamir, işletme, kullanım biçimleri ve geleneksel gezinti mahallerinden ayrıldığı noktalarla makalede genel olarak ele alınmıştır.