Qiyas-i Khulf and Qiyas-i Aks Distinction in Muhammed Amidi’s ‘Risale fi'l-Kıyasi'l-Hulfiyy ve'l-Aksi’ and Its Logical Analysis

Muhammed Amidi’nin ‘Risale fi'l-Kıyasi'l-Hulfiyy ve'l-Aksi’ Adlı Eserinde Hulf-Aks Kıyası Ayrımı ve Mantıki Analizi

Abstract

In this article, the examination of Qiyas-ı Khulf is discussed in the work titled Risale fi'l-Kiyasi'l-Hulfiyy ve'l-Aksi which is the 18th century author Muhammad Amidi’s paper. In the Risale, in contrast to its use in the literature of logic, qiyas-i khulf is subjected to a distinction related to the concept of the aks from the point of the view of involving opposition or contradictory premises. Qiyas-i Khulf is also called ‘Qiyasi Aks’ in logic. However, it is seen that the use of qiyas-i aks is not an another use of naming the khulf in the Risale. In the Risale, the use of the concepts of khulf and aks stands for different forms of proof in terms of their epistemic value and structure, Although it takes place in a logical proof format. Also, in the Risale, the verification of the khulf method is provided with the qiyas-i aks. In this essay, the approach of qiyasi khulf is discussed with the place and the importance in logic within the examination in the context of the distinction or distinctions in the Risale.

Özet

Makalede 18. yüzyıl müelliflerinden Muhammed Amidi’nin Risale fi'l-Kıyasi'l-Hulfiyy ve'l-Aksi adlı eserinde hulfi kıyasın ele alınışı konu edilmektedir. Söz konusu eserde hulfi kıyas, öncülleri bakımından ayrıntılı şekilde incelenmekte ve karşıt yahut çelişik öncüller içermesi bakımından, mantık literatüründeki kullanımından farklı olarak, aks kavramı ile ilişkili bir ayrıma tabi tutulmaktadır. Makale kapsamında hulfi kıyas, risalede ele alındığı ayrım/ayrımlar bağlamında incelenmekle beraber, konunun ele alınış biçimi mantık ilmindeki yeri ve önemi bağlamında tartışılmaktadır.