The Attempt Employ Women in Official Intelligence Posts in the Late Ottoman Period

Geç Osmanlı Dönemi’nde Kadınların İstihbarat Memurluklarında İstihdamı Girişimi

Abstract

In the national literature, there are numerous academic studies concerning the appointment of women in public office in the Late Ottoman Period started with the sectors of health in 1843 and education in 1873 and that this extended to the other sectors in years. However, documents in the Ottoman Archives of Presidency of the Republic of Turkey Directorate of State Archives show that the employment of women in the field of security (1851) took place before their employment in the field of education. Again, it is understood from mutual correspondence in the same archives, dated 1912, between Istanbul Police Directorate and the Ministry of Internal Affairs that there had been some attempts to benefit from women in official intelligence posts much before office posts within the Ministry of Postal and Telegram Services (1913/1914) and Ministry of Finance (1914). The fact that the employment of women in official intelligence posts was brought forward at an earlier date like 1912 and that a directive concerning “istihbarat memurlarının keyfiyet tayin ve istihdam ve azli (appointment, employment and dismissal of intelligence officials)” was written also as a legal base to this employment is valuable in terms of shedding light to women’s working life as well as turning intelligence activities into a doctrine and indicating the Turkish intelligence knowledge. In this article written for the purposes of scrutinizing an issue not much publicly known such as the attempt to employ women in official intelligence posts in the Late Ottoman Period and contributing to filling a gap in the literature, “historical method” is used as a method and “archive research” and “literature review” are used as data collection techniques.

Özet

Ulusal literatürde, Geç Osmanlı Dönemi’nde kadınların devlet memuriyetinde görevlendirilmesinin 1843 yılında sağlık ve 1873 yılında eğitim sektörü ile başladığı ve yıllara sari olarak, genişleyerek diğer sektörlere de yayıldığına dair çok sayıda akademik çalışma bulunmaktadır. Ancak Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı envanterinde bulunan belgeler, kadınların güvenlik alanındaki istihdamının (1851) eğitim alanındaki istihdamından daha önce olduğunu göstermektedir. Yine aynı arşivde bulunan İstanbul Polis Müdüriyeti ile Dahiliye Nezareti arasındaki 1912 tarihli yazışmalarından, kadınların Posta ve Telgraf Nezareti (1913/1914) ile Maliye Nezareti (1914) bünyesindeki büro görevlerinden daha evvel istihbarat memurluklarında çalıştırılmasına yönelik bir dizi girişimde bulunulduğu anlaşılmaktadır. 1912 gibi erken bir tarihte kadınların istihbarat memurluklarında istihdamının gündeme getirilmesi ve bu istihdamın yasal dayanağını da oluşturacak şekilde “istihbarat memurlarının keyfiyet tayin ve istihdam ve azline” dair bir talimatname hazırlanmış olması, kadın çalışma hayatına ışık tutması açısından olduğu kadar istihbarat faaliyetlerinin doktrinize edilmesi ve Türk istihbarat birikimini göstermesi bakımından da kıymetlidir.. Geç Osmanlı Dönemi’nde kadınların istihbarat memurluklarında istihdamına teşebbüs edilmesi gibi kamuoyunca pek bilinmeyen bir hususu irdeleyerek, literatürdeki eksikliğin giderilmesine katkı sağlamak amacıyla hazırlanan bu makalede usul olarak “tarihi yöntem” benimsenmiş, veri toplama tekniği olarak “arşiv araştırması” ve “literatür (alanyazın) taraması” kullanılmıştır.